โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ

โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ ยึดแนวคิด “ปรัชญาน้ำประปา” ที่มองว่า “หน้าที่ของผู้ผลิตคือทำให้โลกนี้อุดมด้วยสินค้าและขจัดความขาดแคลน” จึงก่อตั้งและบริหารโรงงาน Matsushita Electric Appliance Manufacturing Works
ที่นี่เริ่มจากขั้วหลอดไฟ ก่อนจะพัฒนาและผลิตสินค้าหลากหลาย เช่น โคมไฟสำหรับจักรยาน เตารีดไฟฟ้า และถ่านไฟฉาย
ผลลัพธ์คือเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เคยยังไม่แพร่หลายได้กระจายไปทั่วญี่ปุ่น

ทุกวันนี้ “หยุดเสาร์-อาทิตย์” เป็นเรื่องปกติ
แต่ในทศวรรษ 1960 ช่วงที่โคโนสุเกะ มัตสึชิตะบริหาร Matsushita Electric Industrial ระบบหยุดสัปดาห์ละ 1 วันยังเป็นมาตรฐาน
ท่ามกลางยุคนั้น เขาเป็นผู้ริเริ่มนำระบบหยุดเสาร์-อาทิตย์มาใช้ในบริษัทเป็นครั้งแรก

เป้าหมายคือเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน
เขาเชื่อว่า “เพื่อชนะการแข่งขันระดับนานาชาติที่กำลังมา ต้องเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน แต่เมื่อประสิทธิภาพสูงขึ้น ความเหนื่อยล้าทั้งกายและใจย่อมมากขึ้น จึงต้องมีวันพักเพิ่มอีก 1 วันเพื่อฟื้นตัว”

อย่างไรก็ตาม เขาไม่ได้ต้องการให้พักทั้งสองวัน แต่ขอให้พนักงานใช้ “วันหนึ่งเพื่อพักผ่อน อีกวันเพื่อพัฒนาความรู้”
เพราะสาระสำคัญของระบบนี้คือทำให้งานมีประสิทธิภาพมากขึ้น
ก่อนที่กฎหมายแรงงานจะกำหนดเรื่องหยุดสองวัน เขาก็เริ่มทำไปแล้ว จึงน่าจะสะท้อนวิสัยทัศน์ที่มองไกล

โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ เกิดปี 1894 ที่จังหวัดวากายามะ
แม้เติบโตมาในครอบครัวค่อนข้างมีฐานะเพราะพ่อเป็นเจ้าของที่ดินรายย่อย แต่ครอบครัวล้มละลายจากความผิดพลาดในตลาดข้าวและมีหนี้สิน
ทั้งครอบครัวย้ายไปเมืองวากายามะและเริ่มทำร้านขายเกตะ แต่กิจการไปไม่รอด
เขาถูกให้ลาออกจากโรงเรียนตอนประถมปีที่ 4 และถูกส่งไปเป็นเด็กฝึกงานที่ร้านฮิบาจิเพื่อช่วยครอบครัว
แต่ร้านปิดใน 3 เดือน จึงย้ายไปที่ร้านจักรยาน
ที่ร้านจักรยาน เขาถูกฝึกมารยาทการทำงานอย่างเข้มงวด ตั้งแต่วิธีโค้ง การแต่งกาย การใช้ภาษา ไปจนถึงกิริยามารยาทในฐานะคนทำงาน

ห้าปีหลังเริ่มเป็นเด็กฝึกงาน เขาเห็นการวางเส้นทางรถไฟฟ้าและเชื่อว่าธุรกิจไฟฟ้าจะเติบโต จึงเข้าทำงานที่ “Osaka Electric Light” (ปัจจุบันคือ Kansai Electric Power)
ด้วยความสามารถ เขาเติบโตในงานอย่างราบรื่น แต่ก็เจอความคับข้องใจเมื่อขั้วหลอดไฟที่ตนปรับปรุงไม่เป็นที่ยอมรับของหัวหน้า อีกทั้งสุขภาพไม่แข็งแรงและความกังวลเรื่องอนาคตหลังแต่งงาน ทำให้คิดหนักว่าต้องกำหนดทิศทางชีวิตให้ชัดเจน
ท่ามกลางความกดดัน เขานึกถึงคำของพ่อที่ว่า “จงตั้งตัวด้วยงานธุรกิจ” จึงตัดสินใจออกมาอิสระ
และเริ่มธุรกิจพัฒนาขั้วหลอดไฟที่ทำให้การถอด-ใส่หลอด ซึ่งเดิมอันตรายและต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญ กลายเป็นสิ่งที่ใครก็ทำได้

เขาเริ่มต้นแบบอิสระด้วยเงินทุนเพียงน้อยนิด จนไม่มีเงินพอแม้แต่จะซื้อเครื่องจักร
ยังเช่าโรงงานหรือสำนักงานไม่ได้ จึงใช้พื้นที่ในบ้านเช่าที่อาศัยอยู่เป็นที่ทำงาน
แต่เขาโชคดีเรื่องคนรอบตัว เช่น เรียกน้องชายของภรรยาซึ่งต่อมาจะเป็นผู้ก่อตั้ง “Sanyo Electric” มาช่วย รวมถึงเพื่อนร่วมงานจากยุค “Osaka Electric Light”

เขาไม่มีความรู้เรื่องวิธีทำวัสดุผสมที่จำเป็นกับทองแดงของขั้วหลอดไฟ จึงไปเก็บเศษวัตถุดิบจากโรงงานมาศึกษา และเรียนรู้จากเพื่อนร่วมงานเก่า จนในที่สุดก็ทำขั้วหลอดไฟสำเร็จ
แต่ผลงานที่ทำด้วยความยากลำบากกลับขายไม่ออกเลย
ในช่วงท้อแท้ เขาได้รับออเดอร์จำนวนมากของแผ่นฉนวนไฟฟ้าสำหรับพัดลม
เมื่อมีคำสั่งซื้ออย่างต่อเนื่อง กระแสเงินสดก็เริ่มมั่นคง
เขาจึงคิดจะพัฒนาเครื่องใช้ไฟฟ้าอย่างจริงจัง และเช่าสำนักงานเพื่อก่อตั้ง “Matsushita Electric Appliance Manufacturing Works”
หลังก่อตั้ง เขาพัฒนา “ปลั๊กแบบติดตั้ง (Attachment plug)” ที่ราคาย่อมเยาแต่คุณภาพดี จึงขายดีมาก
ต่อมาปลั๊กเสียบแบบสองช่องที่คิดขึ้นก็ขายดีเช่นกัน ทำให้ชื่อเสียงของบริษัทสูงขึ้นเรื่อยๆ

ชื่อเสียงและยอดขายเพิ่มขึ้นทุกปี สำนักงานที่เช่าไว้แรกเริ่มจึงคับแคบเกินไป
เพื่อขยายธุรกิจ เขาสร้างสำนักงานใหญ่และโรงงานในเมืองโอซาก้า
หลังจากนั้นยังพัฒนาสินค้าใหม่ๆ ที่ล้ำยุค นำระบบตัวแทนจำหน่ายมาใช้ และทำหลายอย่างเพื่อให้บริษัทเติบโต
ไม่ใช่แค่เพิ่มยอดขาย แต่ยังจริงจังกับนวัตกรรมการบริหาร เช่น นำระบบแบ่งธุรกิจเป็นหน่วยงาน (Divisional system) มาใช้เพื่อเพิ่มผลิตภาพของบริษัท
และในฐานะส่วนหนึ่งของการปรับโครงสร้างการบริหาร ปี 1935 ได้ก่อตั้ง Matsushita Electric Industrial Co., Ltd.
นำระบบแยกบริษัทมาใช้ ตั้งบริษัทย่อย 9 แห่งตามสายงานภายใต้เครือ ทำให้เกิดกลุ่มบริษัท

แม้ Matsushita Electric Industrial Co., Ltd. จะเติบโตอย่างราบรื่น แต่เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 เริ่มขึ้น สถานการณ์ก็เปลี่ยนไป
ในนโยบายระดับชาติ อุตสาหกรรมต่างๆ ถูกระดมไปสู่การผลิตเพื่อสงคราม และกองทัพญี่ปุ่นร้องขอให้บริษัทผลิตยุทโธปกรณ์
เริ่มจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เช่น วิทยุสำหรับเครื่องบิน วิทยุสื่อสารพกพา และเรดาร์ ก่อนที่ช่วงก่อนสงครามยุติจะถึงขั้นผลิตเรือไม้และเครื่องบินไม้ด้วย
แต่ญี่ปุ่นพ่ายแพ้ สงครามโลกครั้งที่ 2 จบลง
บริษัทกลับมาผลิตสินค้าเพื่อผู้บริโภคอีกครั้ง ทว่าข้อจำกัดตามนโยบายและคำสั่งของ GHQ ทำให้โคโนสุเกะ มัตสึชิตะต้องเผชิญความยากลำบาก

หลังสงคราม ด้วยคำสั่งจำกัดของ GHQ บริษัทต้องเผชิญข้อจำกัดหลายอย่าง เช่น อายัดทรัพย์สิน และกำหนดตระกูลที่เกี่ยวข้องกับไซบัตสึ ทำให้ Matsushita Electric Industrial Co., Ltd. อยู่ในภาวะเสี่ยงถูกยุบ
โคโนสุเกะ มัตสึชิตะเองก็ถูกสั่งตัดสิทธิ์จากตำแหน่งสาธารณะ และถูกบีบให้ลาออก
แต่จากการเคลื่อนไหวขอให้ยกเว้นโดยพนักงาน คู่ค้า ตัวแทน และร้านค้า เขาจึงรอดพ้นจากมาตรการดังกล่าว

หลังผ่านพ้นวิกฤต เขาฟื้นฟูและขยายบริษัทอีกครั้งด้วยการพัฒนาและนวัตกรรมการบริหารหลากหลายรูปแบบ
ปี 1961 เมื่ออายุ 65 ปี เขาขึ้นเป็นประธาน และก้าวลงจากแนวหน้า
เมื่ออายุ 80 ปี เขาเกษียณและเป็นที่ปรึกษา
หลังเกษียณ เขานำทรัพย์สินส่วนตัวถึง 7 พันล้านเยนก่อตั้งมูลนิธิ Matsushita Institute of Government and Management เพื่อพัฒนานักการเมืองและมีส่วนร่วมกับการเมืองญี่ปุ่น
ปี 1989 เมื่ออายุ 94 ปี เขาถึงแก่อสัญกรรมจากอาการเจ็บป่วย ปิดฉากชีวิตของตน
โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ ผู้สร้าง Matsushita Electric Industrial Co., Ltd. และกลุ่มบริษัทขึ้นมาด้วยตัวเอง ถูกอัญเชิญเป็นเทพประจำศาลที่ “ศาลโคโนสุเกะ มัตสึชิตะ” ในศาลเจ้า Tsubaki Grand Shrine

รวมบทความสั้นแนวข้อคิด ที่เขาเขียนจากประสบการณ์จริงและการมองชีวิตอย่างลึกซึ้ง
ถูกอ่านสืบต่อกันมากว่า 40 ปี และเป็นหนังสือขายดีที่หลายคนยกให้เป็นหนังสือประจำใจ

หนังสือเล่มนี้เขียนขึ้นด้วยแนวคิดว่า “แทนที่จะใช้ชีวิตด้วยใจหม่นจากการโทษกันและวิจารณ์กัน เรามาเปิดใจอย่างอบอุ่น ให้อภัยและให้กำลังใจกันเพื่อมีชีวิตที่ดี”
ชี้ว่า “ใจที่ซื่อตรงและเปิดรับ” คือสิ่งสำคัญในการใช้ชีวิตแบบให้กำลังใจกัน และถ่ายทอดวิธีบ่มเพาะและยกระดับใจลักษณะนั้น เป็นงานคลาสสิกที่ควรอ่าน

ตอนเป็นเด็กฝึกงานที่ร้านจักรยาน โคโนสุเกะ มัตสึชิตะมักถูกใช้ให้ไปซื้อบุหรี่บ่อยๆ
เมื่อรู้ว่าซื้อยกชุด 20 มวนแล้วจะได้แถม 1 มวน เขาจึงคิดว่าถ้าซื้อทีเดียวจะช่วยประหยัดเวลา และยังทำให้ “เหลือเงินเท่ากับบุหรี่ 1 มวน”
หลังจากเริ่มซื้อแบบยกชุด เขาเก็บเงินที่เหลือเท่าบุหรี่ 1 มวนนั้นเป็นกำไรของตัวเอง สะสมเป็นเศษเงินไว้
น่าทึ่งที่ตั้งแต่เด็กเขาก็ลงมือทำแนวคิดธุรกิจสำคัญอย่าง “ไม่ทำสิ่งเปล่าประโยชน์” และ “ประหยัดค่าใช้จ่าย” แล้ว

หลังพัฒนาไฟจักรยาน “National Lamp” โคโนสุเกะ มัตสึชิตะใช้วิธีโปรโมตที่ไม่มีใครทำในยุคนั้น คือแจกฟรี 10,000 ชิ้นเพื่อสร้างการรับรู้สินค้า
แต่ไฟจักรยานที่จะแจกต้องใช้ถ่านไฟฉาย
เขาจึงไปหาประธานบริษัทซัพพลายเออร์และขอว่า “ขอถ่านไฟฉาย 10,000 ก้อนฟรีๆ ได้ไหม” ซึ่งแน่นอนว่าอีกฝ่ายไม่รับข้อเสนอที่ดูเหลือเชื่อนี้
ถึงอย่างนั้นเขาก็ไม่ยอมแพ้ และโน้มน้าวว่า “National Lamp เป็นสินค้าที่ดี ถ้าแจกฟรี 10,000 ชิ้น คนจะรู้จักมากขึ้นและต้องขายได้แน่ เมื่อขายได้ ถ่านไฟฉายก็จะขายได้ด้วย”

เมื่อเริ่มแจกจริง แจกไปได้ราว 1,000 ชิ้นก็มีออเดอร์เข้ามาไม่หยุด และภายในสิ้นปี จำนวนถ่านที่สั่งซื้อกลับมากกว่าที่สัญญากับซัพพลายเออร์ไว้ถึงเกิน 2 เท่า
ไม่ใช่แค่คิดวิธีโปรโมตที่ไม่มีใครทำ แต่ยังทำให้เงื่อนไขสุดโหดกลายเป็นจริงด้วยการโน้มน้าว นี่แหละที่ทำให้เห็นว่าเขาไม่ธรรมดาจริงๆ

พิพิธภัณฑ์องค์กรที่พานาโซนิคปรับปรุงใหม่ในปีครบรอบ 100 ปี ก่อตั้ง โดยภายในมี “พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ”, “พิพิธภัณฑ์ Monozukuri Ism” และ “ลานซากุระ”
“พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์โคโนสุเกะ มัตสึชิตะ” เป็นสถานที่ที่ให้คุณสัมผัสเรื่องราวชีวิต 94 ปีของผู้ก่อตั้งผ่านแนวคิดการ “ย้อนรอยชีวิต”

สวนตะวันตก (Nishinomaru Garden) ที่เชื่อกันว่าโทคุงาวะ โยริโนบุ ผู้เป็นปฐมบรรพบุรุษของตระกูลคิชูโทคุงาวะ ได้สร้างไว้ที่นิชิโนมารุของปราสาทวากายามะ เป็นสวนที่คนคุ้นในชื่อ “โมมิจิดานิ (Momijidani)”
โคโชอัน (Kōshōan) คือห้องชงชาแบบสุกิยะสไตล์ มีหลังคาไม้บุแผ่นทองแดง ตั้งอยู่ในสวนแห่งนั้น
สร้างขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกการปรับปรุงสวนในปี 1973 โดยได้รับการบริจาคจากคุณโคโนสุเกะ มัตสึชิตะ ผู้ได้รับเกียรติเป็นพลเมืองกิตติมศักดิ์ ชื่อมาจาก “紅” ใน “โมมิจิดานิ” และ “松” จากนามสกุลมัตสึชิตะ
ภายในมีที่นั่งแบบริวเร (Ryuurei) ที่นั่งเก้าอี้ดื่มชาได้ จึงไม่จำเป็นต้องรู้มารยาทพิธีชงชา ก็สามารถมาลองมัทฉะและขนมญี่ปุ่นได้อย่างสบายๆ