【คู่มือการเพลิดเพลินกับเทียนญี่ปุ่น】เยียวยาใจไปกับเปลวไฟที่พลิ้วไหว!
ยามค่ำคืนที่มีเพียงแสงไฟอ่อน ๆ บางทีก็ทำให้บรรยากาศต่างไปจากเดิมอย่างชัดเจน ก่อนที่ไฟฟ้าและก๊าซจะแพร่หลายเหมือนทุกวันนี้ ผู้คนต่างอาศัยแสงจากเทียนเพื่อใช้ชีวิตท่ามกลางความมืด หากมองในระดับโลก เทียนแบบตะวันตกอาจเป็นแบบที่คุ้นเคยกันมากกว่า แต่ในญี่ปุ่นก็มี “วาโระโซคุ” เทียนญี่ปุ่นที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตมาอย่างยาวนาน บทความนี้จะพาไปรู้จักประวัติ ความผูกพันกับชาวญี่ปุ่น ตลอดจนฝีมือของช่างทำวาโระโซคุด้วย
ประวัติของวาโระโซคุ
ถ้าย้อนกลับไปดูความเป็นมา เชื่อกันว่าเทียนถูกนำเข้ามาในญี่ปุ่นตั้งแต่สมัยนาระ (ค.ศ. 710–794) จุดเริ่มต้นคือ “เทียนขี้ผึ้ง” ที่นำเข้ามาจากจีนพร้อมกับพระพุทธศาสนา โดยใช้ “ไข” ที่ได้จากรังผึ้งเป็นวัตถุดิบ ว่ากันว่า “ขี้ผึ้ง” เป็นของล้ำค่ามาก จึงมีเพียงชนชั้นสูงบางกลุ่มเท่านั้นที่สามารถใช้ได้ในสมัยนั้น
ต่อมาในสมัยเฮอัน (ค.ศ. 794–1185) เชื่อกันว่าเริ่มมีการผลิตเทียนจากยางสนขึ้นมาแทนขี้ผึ้ง
ช่วงที่การใช้วาโระโซคุสูงสุดคือปลายสมัยเอโดะ (ค.ศ. 1745–1786) จนถึงสมัยเมจิ (ค.ศ. 1868–1912) แม้ในปลายสมัยเอโดะ วาโระโซคุก็ยังถือเป็นของหรูหรา และผู้ที่ใช้ได้ส่วนใหญ่คือพ่อค้าที่มั่งคั่งและชนชั้นซามูไร ส่วนชาวบ้านทั่วไปมักใช้ตะเกียงน้ำมันเรปซีด
ปัจจุบันวาโระโซคุทำจาก “ไข” ที่ได้จากพืช โดยเฉพาะผลของต้นฮาเซะ เป็นต้น ฮาเซะเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบในวงศ์เดียวกับต้นรัก และเชื่อกันว่าวาโระโซคุที่ทำจากผลฮาเซะเริ่มมีมาตั้งแต่สมัยมุโรมาจิ (ค.ศ. 1336–1573)
นับตั้งแต่กำเนิดมาจนถึงปัจจุบัน วาโระโซคุอยู่คู่กับวิถีชีวิตแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นมาโดยตลอด วาโระโซคุที่ใช้เป็นของถวายถือเป็นสิ่งสำคัญในพิธีพุทธศาสนา เช่น โอบ้ง วันวิษุวัต บริจาคครบปี และวันครบรอบรายเดือนของผู้ล่วงลับ ระหว่างพิธีจำเป็นต้องจุดวาโระโซคุให้ติดอยู่ตลอดเวลา จึงมีการพัฒนาเทคนิคต่าง ๆ เช่น ทำไส้ให้หนาขึ้น ทำให้หยดไขไหลเลอะได้ยาก และถึงเปื้อนก็เช็ดออกง่าย รวมถึงปรับปรุงให้เกิดเขม่าน้อย เทคโนโลยีเหล่านี้จึงค่อย ๆ พัฒนามาเรื่อย ๆ
เพราะวาโระโซคุใช้ในพิธีทางพุทธศาสนา จึงไม่ใช้พาราฟินที่ทำจากปิโตรเลียม หรือไขมันและไขจากสัตว์หรือปลา แต่ทำจากไขพืชเท่านั้น
ทุกวันนี้ยังมีการใช้ตามศาลเจ้าและวัดทั่วญี่ปุ่น รวมถึงใช้ในพิธีชงชาและงานเลี้ยงชาตอนกลางคืน ในพิธีชงชา วาโระโซคุไม่ได้มีหน้าที่เพียงให้แสงสว่าง แต่ยังใช้เป็นเครื่องวัดเวลาด้วย นอกจากนี้ยังใช้บนเวทีโนห์ เคียวเง็น และคาบูกิด้วย
วาโระโซคุมีอยู่ 2 สีหลัก คือ “สีแดง” และ “สีขาว”
วาโระโซคุสีขาวใช้จุดบูชาที่หิ้งพระในชีวิตประจำวัน และยังใช้ในงานศพหรือพิธีทางศาสนาจนถึงการครบรอบปีที่ 3 ส่วนวาโระโซคุสีแดง หรือที่เรียกว่า “ชูโระโซคุ” ใช้ในพิธีที่เป็นมงคล เช่น วันปีใหม่ โอบ้ง และพิธีครบรอบต่าง ๆ รวมถึงพิธีสำคัญอื่น ๆ จึงมีการแบ่งใช้ตามโอกาสมาแต่เดิม
นอกจากนี้ยังมี “เอะโระโซคุ” ซึ่งเป็นเทียนที่มีภาพวาดดอกไม้หรือภาพประกอบต่าง ๆ อยู่ด้านข้าง ปัจจุบันสามารถหาดอกไม้มาถวายหน้าหิ้งพระได้ตลอดทั้งปี แต่ในอดีต พื้นที่หนาวเย็นอย่างภูมิภาคโทโฮคุหรือโฮคุริคุหาไม้ดอกมาถวายในฤดูหนาวได้ยาก จึงเกิด “เทียนดอกไม้” ขึ้นมาแทน และจากเทียนดอกไม้นี้เองก็พัฒนาต่อมาเป็น “เอะโระโซคุ”
ลวดลายสามารถเลือกได้อย่างอิสระ จะเป็นลายตามฤดูกาลหรือดอกไม้ที่บรรพบุรุษชื่นชอบเมื่อยังมีชีวิตอยู่ก็ได้ เพราะถือว่าเป็นของถวายเช่นเดียวกับดอกไม้ จึงมักถวายไว้โดยไม่จุดไฟในชีวิตประจำวัน อีกทั้งไม่ใช่ดอกไม้สดจึงไม่เหี่ยวเฉา ถือว่าไม่เป็นการเสียมารยาทต่อบรรพบุรุษ ส่วนในวันสำคัญ เช่น โอบ้ง วันวิษุวัต หรือวันครบรอบการเสียชีวิต เมื่อนำมาจุดไฟก็ถือเป็นการอุทิศส่วนกุศล ปัจจุบัน “เอะโระโซคุ” ยังเป็นของฝากยอดนิยม ทั้งลายดอกไม้ ลายสัตว์ และตัวละครยอดนิยมก็มีให้เห็นด้วย ภาพบางชิ้นเป็นงานพิมพ์ แต่บางชิ้นก็วาดโดยช่างวาดเฉพาะทางที่เรียกว่า “เอะสึเคะชิ” ซึ่งรับหน้าที่วาดภาพลงบนวาโระโซคุโดยตรง บางร้านยังรับสั่งทำเอะโระโซคุแบบเฉพาะตัวด้วย
เคยสงสัยไหมว่าทำไมไมโกะและเกอิชาที่พบเห็นในย่านฮานะมาจิของเกียวโตจึงแต่งหน้าขาว? เหตุผลหนึ่งคือมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับวาโระโซคุนั่นเอง ในเกียวโต โรงน้ำชาที่เกอิมาอิโกะใช้แสดงศิลปะการแสดงนั้นมีการใช้วาโระโซคุเป็นแสงสว่างมาแต่เดิม กล่าวคือ พวกเธอจะร่ายรำในห้องที่มืดลงภายใต้แสงเทียนญี่ปุ่นอันนุ่มนวลนี้ การทาหน้าขาวช่วยให้ผิวดูเด่นงามและกลมกลืนกับแสงอ่อน ๆ ของวาโระโซคุ เชื่อกันว่าเหตุผลหนึ่งที่นักแสดงคาบูกิแต่งหน้าขาวก็เป็นเพราะเหตุผลเดียวกัน
ด้วยเหตุนี้ วาโระโซคุจึงเป็นสิ่งจำเป็นต่อชีวิตของชาวญี่ปุ่นมาอย่างยาวนาน
ความแตกต่างระหว่างวาโระโซคุกับเทียนตะวันตก
ก่อนเข้าสู่เนื้อหาหลัก ลองแบ่งประเภทของไขหรือแว็กซ์กันสักนิด โดยหลัก ๆ แบ่งได้เป็น 3 ประเภท ได้แก่ ไขจากพืช ไขจากสัตว์ และแว็กซ์จากปิโตรเลียม
| ไขจากพืช | ไขจากสัตว์ | แว็กซ์จากปิโตรเลียม |
|---|---|---|
| ไขฮาเซะ | ขี้ผึ้ง | พาราฟินแว็กซ์ |
| ไขรำข้าว | ไขปลาวาฬ | ไมโครแว็กซ์ |
| ไขปาล์ม | ไขอิโบตะ | |
| ไขคาร์นูบา |
วาโระโซคุส่วนใหญ่ใช้ไขจากพืชเป็นหลัก ขณะที่เทียนแบบตะวันตกส่วนใหญ่ใช้แว็กซ์จากปิโตรเลียม
แล้ววาโระโซคุต่างจากเทียนตะวันตกที่ใช้กันทั่วโลกอย่างไรบ้าง?
จริง ๆ แล้วทั้งสองแบบมีความแตกต่างกันหลายด้านมาก เราสรุปไว้ในตารางด้านล่างนี้
| - | วาโระโซคุ | เทียนตะวันตก |
|---|---|---|
| วัตถุดิบ | ไขจากพืช เช่น “ผลฮาเซะ” และ “ไขไม้” | พาราฟินที่ได้จากปิโตรเลียม |
| ไส้เทียน | ไส้จากแกนต้นอิงุสะ | ด้าย |
| วิธีการผลิต | ทำด้วยมือทีละเล่ม จึงผลิตได้ในจำนวนจำกัด | ผลิตด้วยเครื่องจักร จึงสามารถผลิตจำนวนมากได้ |
| เปลวไฟ | เปลวใหญ่ สวยงาม และพลิ้วไหว ไส้หนาจึงดับยาก | เปลวเล็กและดับง่าย |
| ความสว่าง | สีส้มอ่อนนุ่ม | สีส้มสว่างกว่า |
| หน่วย | “มงเมะ” ※ 1 มงเมะ เท่ากับ 3.75 กรัม | “โก” |
| ราคา | ราคาสูง | ราคาไม่แพง |
ต่อไปเรามาดูรายละเอียดของจุดเด่นแต่ละข้อของวาโระโซคุกัน
【เกี่ยวกับวัตถุดิบ】
ปัจจุบันวัตถุดิบที่ใช้ทำวาโระโซคุเป็นวัตถุดิบจากพืชทั้งหมด หนึ่งในนั้นคือ “ผลฮาเซะ” เทียนที่ทำจากผลฮาเซะมีควันเขม่าน้อย เป็นวัสดุธรรมชาติ และอ่อนโยนต่อร่างกาย อีกทั้งยังมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ของไขที่ละลาย ช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย ด้วยเหตุนี้ผลฮาเซะจึงเป็นวัตถุดิบสำคัญของวาโระโซคุมาตั้งแต่โบราณ
ต้นฮาเซะที่ใช้เป็นวัตถุดิบของวาโระโซคุนั้นสืบสายมาจากพันธุ์ที่เรียกว่า “ริวกิวฮาเซะ” หรือ “โทฮาเซะ” ซึ่งเดิมนำเข้ามาจากจีน โดยเข้ามายังจังหวัดโอกินาว่าก่อน แล้วจึงแพร่ไปยังจังหวัดคาโกชิมะ และมีการเพาะปลูกอย่างจริงจังในจังหวัดคุมาโมโตะ จากนั้นริวกิวฮาเซะก็แพร่หลายไปทั่วภูมิภาคตะวันตกของญี่ปุ่น และวาโระโซคุที่ทำจากฮาเซะก็ได้รับความนิยมอย่างยาวนานทั่วญี่ปุ่นตั้งแต่สมัยเอโดะถึงสมัยเมจิ
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบัน “ผลฮาเซะ” กลายเป็นวัตถุดิบที่มีค่ามาก สาเหตุหลักมาจากเกษตรกรมีอายุมากขึ้นและขาดผู้สืบทอด จึงทำให้วาโระโซคุกำลังประสบปัญหาขาดแคลนวัตถุดิบอย่างหนัก ด้วยเหตุนี้ในช่วงหลังจึงมีการนำไขจากพืชชนิดอื่น เช่น ปาล์ม ดอกนาโนฮานะ รำข้าว และยางรัก มาใช้เป็นวัตถุดิบอยู่ไม่น้อย
แม้จะอยู่ในสถานการณ์เช่นนี้ แต่ในหลายพื้นที่ของญี่ปุ่นก็มีความพยายามอย่างจริงจังที่จะไม่ให้ “แสงของวาโระโซคุ” หายไป ทั้งการฟื้นฟูป่าฮาเซะที่เสื่อมโทรม และการสร้างแหล่งผลิตฮาเซะแห่งใหม่
【เกี่ยวกับไส้เทียน】
สำหรับเรื่องไส้ วัตถุดิบของไส้วาโระโซคุคือ “อิงุสะ” ซึ่งแท้จริงแล้วเป็นวัสดุสำคัญของ “เสื่อทาทามิ” อันเป็นของใช้จำเป็นในวิถีชีวิตญี่ปุ่น อิงุสะที่ไม่ได้ถูกนำไปใช้ทำทาทามิจึงถูกนำมาใช้ทำไส้เทียน แนวคิดอันงดงามของชาวญี่ปุ่นที่ต้องการใช้วัสดุให้คุ้มค่าทุกส่วนจึงสะท้อนอยู่ในกระบวนการทำวาโระโซคุด้วย
【เกี่ยวกับวิธีการผลิต】
จะอธิบายอย่างละเอียดในหัวข้อ “วิธีทำวาโระโซคุ (ขั้นตอนการผลิต)” ด้านล่าง
【เกี่ยวกับเปลวไฟ】
หนึ่งในจุดเด่นสำคัญของวาโระโซคุคือ “เปลวไฟ” ที่เผาไหม้ในแบบเฉพาะตัว มองเห็นได้เหมือนเปลวไฟกำลังพลิ้วไหว เพราะมีการพันอิงุสะด้วยกระดาษวาชิ จึงสังเกตเห็นเป็นชั้น ๆ ตรงจุดที่พันไว้
นี่เองคือจุดสำคัญ
【เกี่ยวกับความสว่าง】
เมื่อเทียบกับเทียนตะวันตก จุดเด่นคือให้แสงสีส้มที่นุ่มนวลกว่า เหตุผลคือ “ไข” ของวาโระโซคุจากพืชมีจุดหลอมเหลวต่ำกว่าเทียนตะวันตกที่ทำจากปิโตรเลียม
จึงให้โทนแสงที่อ่อนโยนและอบอุ่น
【เกี่ยวกับหน่วย】
เรื่องหน่วยและระยะเวลาการเผาไหม้จะอธิบายอย่างละเอียดในหัวข้อ “ระยะเวลาการเผาไหม้” ด้านล่าง
【เกี่ยวกับราคา】
เมื่อเทียบกับเทียนตะวันตก วาโระโซคุมีราคาสูงกว่า
เหตุผลสำคัญอย่างหนึ่งคือ ช่างฝีมือทำขึ้นด้วยมือทีละเล่มอย่างประณีต
วิธีทำวาโระโซคุ (ขั้นตอนการผลิต)
แล้วช่างฝีมือทำวาโระโซคุด้วยมือทีละขั้นตอนอย่างไรบ้าง? ในพาร์ตนี้เราจะพาไปดูคำตอบ และในแต่ละขั้นตอนก็มีช่างผู้เชี่ยวชาญต่างกันทำหน้าที่ของตนเอง
วาโระโซคุเป็นงานที่อาศัย “ระบบแบ่งงานกันทำ” ตัวอย่างเช่น ผู้เก็บผลฮาเซะซึ่งเป็นวัตถุดิบ โรงผลิตไข ช่างพันไส้ที่พันแกนอิงุสะกับกระดาษวาชิเพื่อทำไส้เทียน ช่างทำแม่พิมพ์ไม้ และช่างทำไม้เสียบไผ่สำหรับเสียบไส้เทียน เป็นต้น
กว่าวาโระโซคุ 1 เล่มจะเสร็จสมบูรณ์ ต้องอาศัยทักษะดั้งเดิมของช่างหลายแขนงมารวมกัน กล่าวได้ว่า “วาโระโซคุ” คือผลงานที่รวมเอาฝีมือช่างดั้งเดิมจำนวนมากซึ่งญี่ปุ่นภาคภูมิใจไว้ในเล่มเดียว และเพราะเป็นทักษะของผู้ชำนาญโดยแท้ จึงทำออกมาได้อย่างงดงามเช่นนี้
ครั้งนี้เราได้ไปเยี่ยมชมเวิร์กช็อปจริง และได้เห็นขั้นตอนการทำวาโระโซคุด้วยตาตัวเอง
นากามูระ โรโซคุ
ครั้งนี้เราไปเยือน “นากามูระ โรโซคุ” ที่ย่านทาเคดะ เขตฟูชิมิ เมืองเกียวโต จังหวัดเกียวโต
ที่นี่ผลิตวาโระโซคุต่อเนื่องมาตั้งแต่ก่อตั้งในปี ค.ศ. 1887
เราได้รับเกียรติจากคุณโคอิจิ ทากาวะ ทายาทรุ่นที่ 4 ซึ่งอยู่ในสายงานนี้มาประมาณ 35 ปี ให้สาธิตขั้นตอนการทำให้ชม
ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนการผลิต จะมีการเตรียมงานล่วงหน้าก่อน
① การเสียบไส้
เริ่มจากม้วนกระดาษวาชิให้เป็นทรงกระบอก ซึ่งจะกลายเป็นแกนของไส้วาโระโซคุ จากนั้นพันวัสดุเส้นยาวสีเหลืองอ่อนที่เรียกว่าโทชิง ซึ่งยาวประมาณ 1 เมตรลงไป โทชิงคือแกนกลางของพืชในตระกูลอิงุสะซึ่งเรียกว่าโทชินโซ เสร็จแล้วจึงนำไส้ที่พันแล้วไปเสียบกับไม้เสียบไผ่
② ใส่ไส้ลงในแม่พิมพ์ไม้
เพื่อไม่ให้ไขแข็งตัวจากความต่างของอุณหภูมิในขั้นตอนถัดไปที่ต้องเทไขลงแม่พิมพ์ จึงนำไปแช่ในน้ำอุ่นที่อุณหภูมิพอเหมาะเพื่ออุ่นไว้ก่อน
③ เท “ไข” ลงในแม่พิมพ์ไม้
จากนั้นเท “ไข” ลงในแม่พิมพ์ไม้ที่ใส่ไส้ไว้แล้ว
④ นำเนื้อเทียนออกจากแม่พิมพ์ไม้
นำเทียนที่อยู่ในสภาพเนื้อดิบหลังจากเท “ไขไม้” หรือ “ไขจากพืช” ลงไปแล้ว ออกจากแม่พิมพ์ไม้
⑤ เคลือบผิวด้วยกระบวนการเซโจคิกาเกะ
“เซโจคิกาเกะ” เป็นขั้นตอนที่นำเนื้อเทียนไปตากแดดให้ขาวขึ้น จากนั้นรักษาอุณหภูมิให้พอเหมาะ แล้วใช้มือถู “ไข” สีขาวสำหรับเคลือบผิวที่นวดไว้อย่างดีลงบนเนื้อเทียน ความหนาและขนาดของเทียนไม่ได้ขึ้นอยู่แค่ความหนาและขนาดของไส้เท่านั้น แต่ยังเปลี่ยนไปตามจำนวนครั้งของการทำเซโจคิกาเกะด้วย ส่วนเทียนสีแดงชาด จะใช้การเคลือบด้วยกระบวย “ไข” สีแดงชาดแทน
⑥ ตัดส่วนบนและส่วนล่างเพื่อจัดรูปทรง
ตัด “ไข” ส่วนเกินจากรอบไส้ด้านบนและที่ฐานด้านล่างของเทียน เพื่อจัดรูปทรงให้เรียบร้อย
⑦ เสร็จสมบูรณ์
เมื่อตัดแต่งส่วนบนและส่วนล่างพร้อมจัดรูปทรงเรียบร้อยแล้ว ก็ถือว่าเสร็จสมบูรณ์
ในกรณีของ “เคียวเอะโระโซคุ” จากจุดนี้จะส่งต่อให้ช่างวาดลวดลายต่าง ๆ ลงไป
ระยะเวลาการเผาไหม้ของวาโระโซคุ
ระยะเวลาการเผาไหม้ของวาโระโซคุมีหลายแบบ ตั้งแต่ 30 นาที ไปจนถึงอย่างน้อย 9 ชั่วโมง สามารถเลือกใช้ให้เหมาะกับแต่ละโอกาสได้ ที่นี่จะยกตัวอย่างขนาดและระยะเวลาการเผาไหม้ของวาโระโซคุบางประเภทให้ดู
【ขนาดและระยะเวลาการเผาไหม้ของวาโระโซคุทรงอิคาริ】
สำหรับคนที่สนใจรูปทรงนี้ วาโระโซคุทรงอิคาริหมายถึงแบบที่มีส่วนกลางคอดและส่วนบนบานออก เป็นทรงโค้งอ่อน ๆ โดยทรงอิคาริมักใช้ในนิกายโจโดะและโจโดะชินชูเป็นหลัก
| จำนวนมงเมะ | ความยาวถึงไส้ (ประมาณ / ซม.) | เส้นผ่านศูนย์กลาง (ซม.) บน/ล่าง | ระยะเวลาการเผาไหม้ (โดยประมาณ) |
|---|---|---|---|
| 2 มงเมะ | 7.5 | 1.7/1.2 | 50 นาที |
| 3 มงเมะ | 10.0 | 2.0/1.4 | 1 ชั่วโมง |
| 4 มงเมะ | 11.5 | 2.1/1.5 | 1 ชั่วโมง 15 นาที |
| 5 มงเมะ | 12.0 | 2.2/1.5 | 1 ชั่วโมง 30 นาที |
| 10 มงเมะ | 15.0 | 2.7/2.0 | 2 ชั่วโมง |
| 15 มงเมะ | 16.5 | 3.2/2.2 | 2 ชั่วโมง 30 นาที |
| 20 มงเมะ | 18.0 | 3.8/2.8 | 4 ชั่วโมง |
| 30 มงเมะ | 19.0 | 4.5/2.8 | 5 ชั่วโมง |
| 50 มงเมะ | 21.0 | 5.5/4.1 | 7 ชั่วโมง |
| 100 มงเมะ | 25.0 | 7.5/5.2 | 9 ชั่วโมง |
【ขนาดและระยะเวลาการเผาไหม้ของวาโระโซคุทรงแท่ง】
ส่วนวาโระโซคุทรงแท่ง หมายถึงแบบที่มีรูปทรงเกือบตรง มักใช้ในนิกายอื่นนอกเหนือจากโจโดะและโจโดะชินชู
| จำนวนมงเมะ | ความยาวถึงไส้ (ประมาณ / ซม.) | เส้นผ่านศูนย์กลาง (ซม.) บน/ล่าง | ระยะเวลาการเผาไหม้ (โดยประมาณ) |
|---|---|---|---|
| 1.5 มงเมะ | 11.0 | 1.0/0.9 | 30 นาที |
| 3 มงเมะ | 13.0 | 1.3/1.0 | 1 ชั่วโมง |
| 4 มงเมะ | 14.5 | 1.4/1.1 | 1 ชั่วโมง 15 นาที |
| 5 มงเมะ | 16.0 | 1.5/1.2 | 1 ชั่วโมง 30 นาที |
| 10 มงเมะ | 18.5 | 2.0/1.5 | 2 ชั่วโมง 30 นาที |
| 15 มงเมะ | 19.5 | 2.5/1.8 | 3 ชั่วโมง |
| 20 มงเมะ | 20.0 | 2.7/2.0 | 4 ชั่วโมง |
| 30 มงเมะ | 22.0 | 3.4/2.5 | 5 ชั่วโมง 30 นาที |
| 50 มงเมะ | 23.5 | 4.2/3.0 | 7 ชั่วโมง |
| 100 มงเมะ | 27.5 | 5.8/3.8 | 9 ชั่วโมง |
【ขนาดและระยะเวลาการเผาไหม้ของเทียนซุกิยะ】
เทียนซุกิยะก็คือวาโระโซคุที่ใช้ในพิธีชงชาและงานเลี้ยงชาตอนกลางคืน
| จำนวนมงเมะ | ความยาวถึงไส้ (ประมาณ / ซม.) | เส้นผ่านศูนย์กลาง (ซม.) บน/ล่าง | ระยะเวลาการเผาไหม้ (โดยประมาณ) |
|---|---|---|---|
| ซุกิยะ (เล็ก) | 18.0 | 2.5/1.8 | 2 ชั่วโมง 50 นาที |
| ซุกิยะ (ใหญ่) | 19.5 | 2.5/1.8 | 3 ชั่วโมง |
วิธีใช้วาโระโซคุ
ถ้าจะใช้วาโระโซคุ ควรเตรียม “เชิงเทียน” สำหรับตั้งเทียน “ที่ครอบดับไฟ” สำหรับดับไฟ และ “ที่ตัดไส้” สำหรับปรับไส้เทียนไว้ด้วย โดยเวลาซื้อวาโระโซคุในญี่ปุ่น มักมีอุปกรณ์เหล่านี้จำหน่ายคู่กันอยู่บ่อยครั้ง
นอกจากนี้ยังมีเคล็ดลับในการใช้วาโระโซคุอยู่บ้าง ซึ่งจะอธิบายในที่นี้
เวลาจุดวาโระโซคุ หากจุดติดยากค่อยบี้ปลายไส้เล็กน้อย แต่ถ้าไม่มีปัญหาก็ไม่จำเป็นต้องบี้ ควรใช้ให้หมดในครั้งเดียวจะดีที่สุด แต่หากต้องใช้ 2 หรือ 3 ครั้ง ควรตั้งบนเชิงเทียนให้มั่นคงและเจาะรูเล็ก ๆ ที่ปลายไส้ไว้เล็กน้อย ไม่เช่นนั้นอาจเกิดควันได้
เมื่อใช้วาโระโซคุ จำเป็นต้องมีการ “ตัดไส้” เพราะไส้ของวาโระโซคุมีขนาดหนา จึงมีลักษณะคาร์บอนจับตัวและเหลือติดอยู่ ทำให้เปลวไฟค่อย ๆ ใหญ่ขึ้น ดังนั้นเมื่อเผาไหม้ไปประมาณ 1–2 ชั่วโมง จึงต้องใช้เครื่องมือที่เรียกว่า “กรรไกรตัดไส้” เพื่อตัดและปรับความยาวไส้ เวลาที่เหมาะสำหรับการตัดครั้งแรกจะแตกต่างกันตามขนาดของเทียน โดยช่วงที่ปลายไส้เริ่มงอห้อยลงมาเล็กน้อยถือเป็นจังหวะที่เหมาะ ควรเหลือส่วนล่างจากจุดที่ห้อยลงมาประมาณ 1–2 ซม. แล้วตัดปลายออก ไส้ที่ตัดออกแล้วควรใส่ในภาชนะเซรามิกหรือที่เขี่ยบุหรี่โลหะที่มีฝาปิด เพื่อป้องกันไฟลาม ส่วนการตัดครั้งที่ 2 เป็นต้นไป หากปลายไส้เริ่มห้อยอีก ก็ให้เหลือไว้ประมาณ 2 ซม. แล้วตัดออกเช่นเดียวกัน ยิ่งเผาไหม้นาน ความถี่ในการตัดจะยิ่งเพิ่มขึ้นและช่วงเวลาก็จะสั้นลง จึงควรระวังให้ดี
หากมีอุปกรณ์เฉพาะสำหรับ “ตัดไส้” จะดีที่สุด แต่ถ้าไม่มี ก็สามารถใช้อุปกรณ์อื่นแทนได้ เช่น ตะเกียบคีบถ่าน กรรไกร หรือที่ตัดซิการ์
การดับวาโระโซคุก็มีข้อควรระวังเช่นกัน วิธีที่เหมาะที่สุดคือเหลือส่วนเทียนไว้เล็กน้อย แล้วตัดส่วนล่างสุดของเปลวไฟออกก่อนใช้ “ที่ครอบดับไฟ” ดับไฟ แต่หากเกิดกรณีที่เผาไหม้จนหมดจริง ๆ ให้กดไส้ลงหรือครอบด้วยวัสดุไม่ติดไฟ วิธีนี้จะช่วยไม่ให้เกิดควันและไม่ให้กลิ่นติดค้าง นอกจากนี้ยังสามารถจุ่มดับในน้ำมันเรปซีดหรือน้ำมันสลัดได้เช่นกัน โดยต้องจุ่มเฉพาะปลายไส้ลงในน้ำมันให้แน่นอน
สิ่งสำคัญที่สุดและต้องระวังอย่างมากเวลาจะดับไฟคือ ห้ามเด็ดขาดที่จะเป่าด้วยปาก ปัดด้วยมือ หรือโบกด้วยพัดเพื่อให้ดับ เพราะไขที่ละลายอาจกระเด็นไปรอบ ๆ และเป็นอันตรายมาก ควรหลีกเลี่ยงอย่างเด็ดขาด
การทำความสะอาดเชิงเทียนเป็นประจำก็สำคัญเช่นกัน หากเชิงเทียนเปื้อนไขหรือเถ้า ให้นำไปแช่ในน้ำร้อน ไขจะค่อย ๆ ละลายออก จากนั้นใช้ผ้าหรือกระดาษทิชชูที่ไม่ใช้แล้วเช็ดออก และหากละลายน้ำยาทำความสะอาดลงในน้ำร้อนด้วยก็จะยิ่งสะอาดขึ้น ไม่จำเป็นต้องออกแรงขัดแรง ๆ
นอกจากนี้การเก็บรักษาวาโระโซคุก็ต้องระวังเช่นกัน วาโระโซคุอ่อนแอต่อความร้อนเป็นพิเศษและอาจละลายได้ จึงควรเก็บไว้ในที่ร่ม โดยเฉพาะหากวางไว้บนแผงหน้าปัดรถยนต์ อุณหภูมิในฤดูร้อนจะสูงมากและมีโอกาสละลายได้สูง อย่างไรก็ตาม ก็ไม่ควรเก็บในตู้เย็นเช่นกัน เพราะหากเย็นเกินไป ผิวเทียนอาจแตกร่อนเป็นแผ่นได้
กิจกรรมทดลองทำและเพนต์วาโระโซคุ
ถ้าอยากเห็นการทำวาโระโซคุของช่างฝีมือจริงแบบใกล้ ๆ ที่นากามูระ โรโซคุ ก็มีคลาสเวิร์กช็อปให้ได้สัมผัสงานหัตถกรรมดั้งเดิมของเกียวโต ตั้งแต่คอร์สเพนต์ลวดลายอย่างเดียว ไปจนถึงคอร์สที่เรียนรู้การทำวาโระโซคุครบทุกขั้นตอน ถ้าได้ลองทำด้วยตัวเองแล้วนำวาโระโซคุที่สร้างขึ้นกลับบ้านพร้อมความทรงจำดี ๆ ก็น่าจะเป็นประสบการณ์ที่มีคุณค่ามากทีเดียว
ต่อไปนี้คือรายละเอียดของกิจกรรมที่สามารถเข้าร่วมได้
【จุดนัดพบและการเดินทาง】
- คลาสทดลอง
- บริษัท นากามูระ โรโซคุ จำกัด เคียวโระโซคุ นากามูระ
- จุดนัดพบ
- 57-8 ทาเคดะมิตสึกุอิโจ เขตฟูชิมิ เมืองเกียวโต จังหวัดเกียวโต
- หมายเลขโทรศัพท์
- 075-641-9381
- การเดินทาง
- ลงที่สถานีทาเคดะ รถไฟใต้ดินสายคาราสึมะ แล้วเดินประมาณ 5 นาทีจากทางออกหมายเลข 3
- เว็บไซต์ทางการ
- เว็บไซต์ทางการ (ภาษาญี่ปุ่น)
① คอร์ส “ทำวาโระโซคุและเพนต์ลวดลาย”
คอร์สนี้ไม่ได้มีแค่การลงมือทำ แต่ยังได้เรียนรู้ประวัติและขั้นตอนต่าง ๆ ไปพร้อมกัน เหมาะสำหรับคนที่อยากลองครบทุกอย่าง และยังสามารถนำวาโระโซคุที่ทำเสร็จกลับบ้านได้ด้วย
※ ข้อมูลต่อไปนี้เป็นข้อมูล ณ เวลาที่สัมภาษณ์ กรุณาสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมโดยตรง
- ระยะเวลา
- 2 ชั่วโมง–2 ชั่วโมงครึ่ง
- ราคา
- 5,500 เยน (ไม่รวมภาษี)
- จำนวนผู้เข้าร่วม
- 1–6 คน (หากมากกว่า 6 คน จำเป็นต้องสอบถามล่วงหน้า)
▼ ลำดับกิจกรรม
รวมตัวที่นากามูระ โรโซคุ
↓
ปฐมนิเทศ
∟・แนะนำตัว (ชื่อ อาชีพ วัตถุประสงค์ในการเข้าร่วม ฯลฯ)
∟・ตารางกิจกรรม
↓
วาโระโซคุคืออะไร? (อธิบายสินค้า)
∟・ประวัติของวาโระโซคุ
∟・จุดเด่นของวาโระโซคุ
∟・ความพิถีพิถันในการทำวาโระโซคุ
∟・สถานที่ที่มีการใช้วาโระโซคุ
↓
ชมการทำงาน
∟・แนะนำอุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับการทำวาโระโซคุ
∟・แนะนำทั้งความสนุกและความยากของการทำวาโระโซคุ
↓
ทดลองทำงาน / เทไขลงพิมพ์ / ทดลองเก็บรายละเอียด
∟・ถาม–ตอบ
∟・ทดลองเทไขลงพิมพ์
∟・ทดลองเก็บงานตามคำอธิบายวิธีทำให้เสร็จสมบูรณ์
↓
ทดลองเพนต์ลวดลายบนวาโระโซคุ
∟・ทดลองเพนต์ตามคำอธิบายวิธีการเพนต์
↓
สรุปกิจกรรม
∟・แบ่งปันความประทับใจและช่วงถามคำถาม
↓
จบคลาส!
② คอร์ส “ทดลองทำวาโระโซคุ”
คอร์สนี้เหมาะสำหรับผู้ที่อยากสัมผัสต้นกำเนิดของการทำวาโระโซคุด้วยตัวเอง
แนะนำสำหรับผู้ที่อยากเห็นจริงว่าวาโระโซคุถูกทำขึ้นอย่างไร คุณจะได้ฟังเรื่องประวัติ จุดเด่น และความพิถีพิถันในการทำวาโระโซคุจากช่างฝีมือโดยตรง อีกทั้งยังได้ทดลองเทไขลงพิมพ์และทำวาโระโซคุจริง ๆ ด้วย งานทำวาโระโซคุเต็มไปด้วยเทคนิคอันเฉียบคมของช่างฝีมือ จึงทำให้ได้สัมผัสทั้งความยากและความสนุกไปพร้อมกัน และยังสามารถนำผลงานที่เสร็จแล้วกลับบ้านได้ด้วย
※ ข้อมูลต่อไปนี้เป็นข้อมูล ณ เวลาที่สัมภาษณ์ กรุณาสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมโดยตรง
- ระยะเวลา
- ไม่เกิน 1 ชั่วโมงครึ่ง
- ราคา
- 3,500 เยน (ไม่รวมภาษี)
- จำนวนผู้เข้าร่วม
- ไม่เกิน 6 คน
③ คอร์ส “เพนต์วาโระโซคุ”
คอร์สนี้เหมาะสำหรับผู้ที่อยากลองสัมผัสวาโระโซคุในเวลาไม่นาน!
วาดภาพหรือตัวอักษรที่ชอบลงบนวาโระโซคุได้อย่างง่าย ๆ เพื่อสร้างวาโระโซคุแบบออริจินัลของตัวเอง และสามารถนำผลงานที่เสร็จแล้วกลับบ้านได้
※ ข้อมูลต่อไปนี้เป็นข้อมูล ณ เวลาที่สัมภาษณ์ กรุณาสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมโดยตรง
- ระยะเวลา
- ประมาณ 30 นาที–1 ชั่วโมง
- ราคา
- 2,500 เยน (ไม่รวมภาษี)
- จำนวนผู้เข้าร่วม
- 1–20 คน (หากมากกว่า 20 คน จำเป็นต้องสอบถามล่วงหน้า)
ที่นากามูระ โรโซคุ ยังมีการจัดอีเวนต์เกี่ยวกับวาโระโซคุเป็นครั้งคราว เช่น งานที่ไมโกะร่ายรำท่ามกลางแสงวาโระโซคุ ลองเข้าไปเช็กได้ทางเว็บไซต์
บทสรุป
แสงของ “วาโระโซคุ” อยู่เคียงข้างชีวิตชาวญี่ปุ่นมาอย่างยาวนาน และเมื่อมองให้ดี ก็เป็นสิ่งที่มีความยั่งยืนอยู่ไม่น้อย
ว่ากันว่าในอดีต ผู้คนจะเก็บรวบรวม “ไข” ที่เกิดขึ้นระหว่างการจุดเทียน นำกลับไปหลอมและทำให้แข็งอีกครั้งเพื่อรีไซเคิลเป็นเทียนใหม่ นอกจากนี้ เถ้าที่เหลือจากการเผาไหม้ยังถูกนำไปหว่านในแปลงเพาะปลูกเพื่อใช้เป็นปุ๋ยได้อีกด้วย
ทั้งความงดงามของวิถีชีวิตชาวญี่ปุ่นในอดีตที่สะท้อนผ่านวิธีใช้เทียน และกรรมวิธีที่สืบทอดจากช่างสู่ช่างมานานหลายร้อยปี ล้วนได้รับการปกป้องรักษามาจนถึงทุกวันนี้ ขณะเดียวกันวาโระโซคุก็ยังพัฒนาต่อไป ปัจจุบันมีทั้งแบบกลิ่นป่าไม้และกลิ่นดอกไม้อย่างกุหลาบให้เลือก เปลวไฟที่พลิ้วไหวอย่างอ่อนโยนพร้อมกลิ่นหอมชวนผ่อนคลาย ก็น่าลองไม่น้อย
คืนนี้ก่อนเข้านอน ลองเปลี่ยนจากอโรมาแคนเดิลมาเป็น “วาโระโซคุ” แล้วสัมผัสบรรยากาศที่แตกต่างดูไหม?
