Hỡi lữ khách, hãy lên tàu điện mặt đất! Hướng dẫn từ người đam mê và 16 tuyến đề xuất

Tàu điện thành phố Sapporo rất thú vị. Thông thường, tàu điện mặt đất hay chạy trên đường ray dành riêng ở giữa lòng đường. Tuy nhiên, đoạn mới mở giữa trạm Nishi 4-chome và Susukino, tạo thành tuyến vòng, lại có đường ray bố trí sát bên vỉa hè. Nhờ đó, việc lên xuống tàu rất thuận tiện. Đây là điểm đặc biệt nổi bật ngay cả khi so với tàu điện mặt đất ở các thành phố khác hoặc những đoạn khác tại Sapporo. Du khách chắc hẳn cũng sẽ thích thú khi nhận ra: “Ồ, đây chính là kiểu đường ray đó sao!”.

Tuyến Toden Arakawa, quen thuộc với tên gọi Tokyo Sakura Tram, là tuyến tàu điện đô thị duy nhất còn lại ở Tokyo. Đoạn giữa trạm Asukayama và Oji-ekimae là đoạn duy nhất của Toden chạy trên đường phố. Không chỉ hiếm có, đoạn này còn rất dốc. Tàu điện mặt đất vẫn lên xuống bình thường trên độ dốc mà đường sắt thông thường gần như không thể chạy được.
Đây là một cảnh tượng vô cùng thú vị. Tuyến không sử dụng toa tàu đặc biệt mà chỉ dùng toa Toden thông thường; đường ray đã có từ lâu và những đoàn tàu cũ trước đây cũng từng lên xuống con dốc này.

Enoshima Electric Railway, nổi tiếng trên toàn quốc với tên gọi “Enoden”. Có lẽ nhiều người từng thấy cảnh kiệu mikoshi diễu hành bên cạnh đoàn tàu trong lễ hội. Đó là đoạn giữa Enoshima và Koshigoe. Thực ra, đây là đoạn duy nhất Enoden chạy trên đường phố, còn lại đều chạy trên đường ray riêng. Đường ray đơn chạy giữa lòng đường tạo nên một đoạn tuyến rất hiếm có. Bạn có thể quan sát rõ trên Google Maps.

Ở vùng Chubu, trước hết phải kể đến Toyohashi Railroad. Từ trạm Ihara trên tuyến nội đô có một nhánh rẽ về phía trạm Undokoen-mae, trong khi tuyến chính ban đầu chạy thẳng. Đường ray rẽ từ trạm Ihara tạo thành một khúc cua cực kỳ gắt. Thông thường, dù cua thế nào thì bogie cũng không nhô ra ngoài thân toa, nhưng tại đây lại có. Cảnh phần đầu bogie nhô ra rồi đoàn tàu từ từ ôm cua chỉ có thể diễn tả bằng hai chữ ngoạn mục.

Ở vùng Chubu còn có một lựa chọn hơi khác biệt: tàu điện Kyoto tại Meiji Mura, rất đáng để trải nghiệm.
Tại đây vận hành những toa tàu giống như nguyên mẫu tàu điện mặt đất vào thời điểm tuyến đầu tiên của Nhật Bản bắt đầu chạy tại Kyoto. Điện được tiếp nhận để quay động cơ, còn khi dừng thì dùng phanh... Bạn có thể quan sát cận cảnh và trực tiếp cảm nhận cách tàu vận hành bằng cơ chế đơn giản như vậy. Một điểm đáng chú ý khác là thao tác đổi hướng cần tiếp điện trolley pole khi tàu quay đầu.

Nhắc đến tàu điện mặt đất ở Hokuriku, phải kể đến tàu điện nội đô Toyama Chiho Railway.
Điểm đáng chú ý là đoạn đường ray đơn giữa trạm Marunouchi và Nishicho trên tuyến số 3, tuyến vòng khai trương vào năm 2009. Đường ray và phần đường dành cho ô tô được kết hợp bằng mặt lát gạch interlocking, tạo cảm giác như những con đường lát đá ở châu Âu. Trạm dừng cũng có thiết kế thanh lịch thường thấy ở nước ngoài, với vách sau trong suốt và mái che. Phía sau là thành Toyama. Cảnh quan đô thị độc đáo, nơi phong cách Nhật Bản và phương Tây hòa quyện, sẽ khiến bạn say mê.

Ở vùng Kansai, nổi bật nhất vẫn là Hankai Tramway, thường được gọi là “Hankai Densha”.
Giữa Tennoji-ekimae, trạm đầu tuyến Uemachi, và Abeno, bạn sẽ thấy tàu điện mặt đất chạy dưới chân Abeno Harukas, tòa nhà chọc trời cao 300 m. Nếu gặp toa tàu cũ, sự tương phản giữa đoàn tàu hoài cổ và tòa cao ốc hiện đại càng thêm thú vị.
Khu vực Sakai trên tuyến Uemachi cũng rất đáng trải nghiệm. Từ Ayanocho đến Goryomae, con đường chạy thẳng qua khu phố cổ Sakai và tàu điện chạy ngay chính giữa. Dọc tuyến có nhiều cửa hàng lâu đời như tiệm bánh kẹo, quán ăn và cửa hàng đồ thủ công. Bạn nên xuống tàu dọc đường để lần lượt khám phá.

Một lựa chọn khác tại Kansai là tuyến Keishin của Keihan Railway. Tàu chạy trên đường ray riêng từ Kyoto, vượt núi đến Otsu, rồi tiếp tục chạy giữa lòng đường. Do tuyến này chạy thẳng vào tuyến Tozai của tàu điện ngầm thành phố Kyoto, tàu đường sắt thông thường được phép chạy trên đường phố theo quy định đặc biệt. Tàu điện mặt đất được quy định có tổng chiều dài không quá 30 m, nhưng đoàn tàu tuyến Keishin gồm 4 toa, dài khoảng 66 m. Bạn khó có thể thấy cảnh một đoàn tàu như vậy chạy trên đường phố ở nơi nào khác. Độ dốc lớn và nhiều khúc cua liên tiếp khiến tuyến này không chỉ thú vị để ngắm mà còn hấp dẫn khi trực tiếp trải nghiệm.

Vùng Chugoku và Shikoku có rất nhiều lựa chọn khiến tôi khó quyết định, nhưng trước hết hãy nói về Okayama Electric Tramway, thường được gọi là “Okaden”.
Điểm tôi đề xuất tại đây là trạm tàu. Trên tuyến Higashiyama có trạm Chunagon chỉ gồm những vạch kẻ trên mặt đường, kiểu trạm tưởng chừng chỉ thấy trong sách giáo khoa giao thông (cười). Không những không có sân ga, nơi đây cũng chẳng có vùng an toàn được nâng cao hơn mặt đường một bậc. Vậy mà người dân địa phương vẫn lên xuống tàu bình thường, khiến tôi thực sự thán phục. Trước trạm có một cửa hàng kibidango lâu đời, rất thích hợp để mua quà.

Tiếp theo là Hiroshima Electric Railway, được gọi thân mật là “Hiroden”. Các trạm tàu tại đây cũng rất thú vị.
Trạm Koamicho của tuyến Miyajima và tuyến nội đô số 3 không có sân ga. Chỉ có một vùng được kẻ vạch trắng trên mặt đường cùng dòng chữ “Điểm lên tàu”. Đây là trạm duy nhất không có sân ga còn lại của Hiroden. Nếu chỉ là tàu 1 toa thì chưa nói, nhưng ngay cả đoàn tàu nhiều khớp nối cũng dừng lại để hành khách lên xuống. Những cảnh tượng như vậy khiến các thành phố có tàu điện mặt đất trở nên thật thú vị.
Nhắc đến Hiroden, ga Hiroshima cũng là chủ đề rất được quan tâm. Từ tháng 8 năm 2025, đây trở thành nơi đầu tiên trên toàn Nhật Bản cho tàu điện mặt đất chạy trên cầu cạn và đi thẳng vào tầng 2 của tòa nhà ga JR. Tôi đã trực tiếp trải nghiệm và cảm thấy việc chuyển sang tàu JR thuận tiện hơn hẳn.

Ở Shikoku, trước hết tôi đề xuất “Botchan Train” do Iyo Railway vận hành tại Matsuyama.
Đây là đoàn tàu du lịch chạy trên đường phố, chỉ hoạt động vào thứ Bảy, Chủ nhật và ngày lễ. Đầu máy diesel mô phỏng đầu máy hơi nước xuất hiện trong tiểu thuyết “Botchan” của Natsume Soseki sẽ kéo theo các toa khách. Không chỉ nội thất toa khách mà cả đồng phục nhân viên được phục dựng theo kiểu xưa cũng đậm chất hoài cổ. Ngay cả khi không mê đường sắt, bạn vẫn có thể tận hưởng cả việc ngắm nhìn lẫn trải nghiệm chuyến tàu.

Lựa chọn tiếp theo ở Shikoku là Tosaden Kotsu tại Kochi. Mạng lưới có hình chữ thập đơn giản, ngắn theo hướng bắc nam nhưng cực kỳ dài theo hướng đông tây.
Điểm đáng chú ý nhất là nút giao Harimayabashi, được gọi là “Diamond Crossing”. Các tuyến hình chữ thập giao nhau đồng mức theo bốn hướng đông, tây, nam, bắc, tạo thành địa điểm chụp ảnh lý tưởng. Trong cộng đồng người hâm mộ, màn “Triple Cross”, khi tàu từ 3 hướng cùng lúc rẽ tại nút giao, luôn là chủ đề được quan tâm (cười). Một điểm đáng chú ý khác là việc phủ xanh khu vực đường ray ngày càng được đẩy mạnh. Bạn sẽ thấy khung cảnh tuyệt đẹp như đoàn tàu đang chạy trên đường ray xuyên qua thảm cỏ.

Kyushu cũng có nhiều lựa chọn, nhưng trước hết tôi xin giới thiệu một trường hợp khác biệt là Chikuho Electric Railroad ở tỉnh Fukuoka.
Tuyến nối ga Kurosaki-ekimae tại Kitakyushu với ga Chikuho-Nogata tại Nogata, được người dân địa phương gọi thân mật là “Chikutetsu”. Điểm khác biệt là tàu không hề chạy trên đường phố (cười). Những đoàn tàu kiểu tàu điện mặt đất hoạt động trên đường ray riêng giống đường sắt thông thường. Đây là dấu tích từ thời tuyến từng chạy thẳng vào đoạn tàu điện mặt đất của tuyến Nishitetsu Kitakyushu.

Giờ đến Nagasaki, quê hương của tôi. Tôi sẽ cố gắng không quá thiên vị (cười).
Trước hết là các trạm dừng. Tại Sofukuji, trạm cuối của tuyến số 1, một dòng sông chảy bên dưới đường ray và một phần sân ga nhô ra phía trên mặt sông. Tiếp theo là tuyến đường. Đoạn giữa trạm Dejima và Shinchi Chinatown vẫn giữ nguyên kiểu bố trí đường ray xưa: đường ray được đặt trên 2 trong số 3 làn đường. Do ô tô chỉ còn 1 làn lưu thông, đây là đoạn duy nhất của Nagasaki Electric Tramway cho phép ô tô chạy vào phần đường ray.
Cuối cùng là phong cảnh. Phố Sakuramachi gần Tòa thị chính Nagasaki có hàng cây anh đào tuyệt đẹp đúng như tên gọi. Bạn có thể ngắm hoa từ tàu hoặc chụp ảnh đoàn tàu cùng hoa anh đào.

Tiếp theo là tàu điện thành phố Kumamoto do Cục Giao thông Kumamoto vận hành.
Điểm nổi bật nhất tại đây là quang cảnh thành Kumamoto, một trong ba danh thành của Nhật Bản. Từ trạm Torichosuji trong khu phố sầm uất ở trung tâm Kumamoto, tháp chính của thành Kumamoto hiện ra đầy ấn tượng ngay trước mắt. Đây là địa điểm chụp ảnh lý tưởng để ghi lại cả tòa thành lẫn tàu điện. Không chỉ đẹp vào ban ngày, cảnh tòa thành được chiếu sáng vào ban đêm cũng rất đặc biệt. Hãy ghé lại nhiều lần để chiêm ngưỡng khung cảnh tuyệt đẹp, đậm chất Kumamoto.

Cuối cùng là tàu điện thành phố Kagoshima.
Nhắc đến Kagoshima là nhắc đến Sakurajima. Hẳn nhiều người muốn vừa đi tàu điện thuận tiện tham quan thành phố, vừa ngắm cảnh Sakurajima. Tuy nhiên, chỉ có rất ít nơi cho phép quan sát Sakurajima từ trong tàu hoặc dọc tuyến.
Địa điểm tôi đề xuất là cầu Takenohashi, nằm giữa trạm Shinyashiki và Takenohashi trên tuyến số 1. Từ đây, bạn có thể ngắm toàn cảnh Sakurajima mà không bị nhà cửa che khuất. Bạn có thể ngắm từ trong tàu hoặc xuống tại trạm Takenohashi ngay gần đó để chụp ảnh cùng tàu điện. Hãy tận hưởng góc nhìn quý giá hướng ra Sakurajima.