Thời Taisho

Chiến tranh thế giới thứ nhất khởi đầu từ vụ ám sát Thái tử Áo tại Sarajevo.
Phe Hiệp ước gồm Anh, Pháp và Nga cùng phe Liên minh gồm Đức, Ý và Áo đã tiến hành những trận chiến quy mô lớn tại châu Âu. Nhật Bản cũng tham chiến với lý do có Liên minh Anh - Nhật và tuyên chiến với Đức.

Trong thời kỳ này, Nhật Bản tìm cách mở rộng ảnh hưởng trên lục địa Trung Quốc bằng nhiều động thái như đưa ra 21 yêu sách với chính phủ Trung Quốc và cùng Anh, Mỹ, Pháp đưa quân tới Siberia nhằm can thiệp vào Cách mạng Nga.

Không trực tiếp chịu thiệt hại từ Chiến tranh thế giới thứ nhất, Nhật Bản bước vào thời kỳ phồn vinh chưa từng có nhờ xuất khẩu ra nước ngoài tăng mạnh. Giai đoạn này về sau được gọi là “bùng nổ kinh tế thời chiến”.
Tuy nhiên, sự thịnh vượng ấy kéo theo phản ứng ngược, dẫn đến cuộc suy thoái được gọi là suy thoái hậu chiến.
Trong nước, giá cả liên tục tăng do thiếu hàng hóa, khiến đời sống người dân khó khăn và dẫn đến các cuộc bạo động gạo trên toàn quốc.

Đến năm 1923, Đại thảm họa động đất Kanto xảy ra, đẩy Nhật Bản vào thời kỳ suy thoái kéo dài.
Ngoài ra, từ những bài học về thảm họa nghiêm trọng của Chiến tranh thế giới thứ nhất, Hội Quốc Liên được thành lập vào năm 1920 nhằm duy trì hòa bình quốc tế. Ngay từ khi tổ chức này ra đời, Nhật Bản đã trở thành thành viên thường trực của Hội đồng.

Ngay từ giữa Chiến tranh thế giới thứ nhất, các tư tưởng dân chủ và tự do đã lan rộng tại Nhật Bản.
Phong trào góp phần phổ biến những tư tưởng này được gọi là Dân chủ Taisho.

Dân chủ Taisho là tên gọi chung của nhiều phong trào theo chủ nghĩa tự do và dân chủ.
Phong trào này được đánh giá cao như sự khởi đầu của nền dân chủ tại Nhật Bản.

Dân chủ Taisho không chỉ giới hạn trong chính trị mà còn lan rộng sang mọi lĩnh vực như xã hội và văn hóa.
Nhiều phong trào xã hội như phong trào giải phóng phụ nữ, phong trào xóa bỏ phân biệt đối xử với cộng đồng Buraku và phong trào đòi phổ thông đầu phiếu đã xuất hiện, làm thay đổi diện mạo xã hội.

Năm 1925, chế độ phổ thông đầu phiếu được thiết lập, trao quyền bầu cử cho toàn bộ nam giới trưởng thành từ đủ 25 tuổi. Qua đó, nền tảng yêu cầu phải có sự đồng thuận của người dân trong việc điều hành đất nước được hình thành.

Các nghệ sĩ thời Taisho cũng đưa văn hóa phương Tây vào những tác phẩm của riêng mình.

Nghệ sĩ đầu tiên thường được nhắc đến như một đại diện của Taisho Roman là Takehisa Yumeji.
Những bức tranh mỹ nhân với nét vẽ trữ tình của ông xuất hiện trên bìa nhiều tạp chí và tuyển tập nhạc.
Hoạt động sáng tác của Takehisa Yumeji không chỉ giới hạn ở hội họa mà còn bao gồm thơ và ca khúc thiếu nhi.
Các tác phẩm nghệ thuật mà ông để lại có thể xem là tiền thân của nghệ thuật hiện đại tại Nhật Bản.

Trong hội họa truyền thống Nhật Bản, nhiều tác phẩm khắc họa hình tượng người phụ nữ vượt lên trên vẻ đẹp đơn thuần.
Một tác phẩm tiêu biểu là “Yokogushi” của Kainosho Tadaoto, thể hiện vẻ đẹp kỳ bí.
Đề tài trong tranh ông chủ yếu là con người, đặc biệt là phụ nữ, còn tranh phong cảnh rất hiếm.
Ông là đại diện tiêu biểu của các họa sĩ trường phái suy đồi, tượng trưng cho bầu không khí u ám vào cuối thời Taisho.

Họa sĩ Yorozu Tetsugoro cũng là một tài năng đặc biệt nổi bật tại Nhật Bản thời Taisho.
Xuất thân từ thị trấn Towa, huyện Waga, tỉnh Iwate, nay thuộc thành phố Hanamaki, Yorozu Tetsugoro có đóng góp lớn với vai trò người tiên phong đưa trường phái Dã thú, một trào lưu hội họa tiên phong lúc bấy giờ, vào giới tranh sơn dầu Nhật Bản.

Đặc trưng của kiến trúc thời Taisho là sự pha trộn giữa phong cách Nhật Bản và phương Tây.
Nhiều công trình công cộng như cơ quan chính phủ, trường học và ga Tokyo được xây dựng theo phong cách phương Tây.
Ở nhà ở dân dụng, đã xuất hiện xu hướng kết hợp kiến trúc Nhật Bản với cửa, phụ kiện và đồ nội thất kiểu phương Tây.
Vào giữa thời Taisho, nhiều “nhà ở văn hóa” áp dụng lối sống phương Tây được xây dựng cho người dân.

Những công trình tiêu biểu tượng trưng cho thời Taisho gồm ga Tokyo, Khách sạn Imperial cũ và dinh thự gia đình Asakura cũ.
Ga Tokyo do kiến trúc sư Tatsuno Kingo thiết kế và hoàn thành vào năm 1914.
Khách sạn Imperial cũ do Frank Lloyd Wright thiết kế, lấy cảm hứng từ Phượng Hoàng đường của chùa Byodoin. Tuy nhiên, khách sạn khổng lồ có hình dáng như đại bàng dang cánh này không còn tồn tại.
Dinh thự gia đình Asakura cũ từng là tư dinh của Asakura Torajiro, người từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng quận Shibuya và Chủ tịch Hội đồng phủ Tokyo, hiện được công nhận là Tài sản Văn hóa Quan trọng.
Khám phá những công trình thời Taisho còn tồn tại để cảm nhận Taisho Roman cũng là một trải nghiệm thú vị.

Thời trang thời Taisho cũng là sự kết hợp giữa phong cách Nhật Bản và phương Tây.
Khi ấy, phong cách sử dụng trang phục phương Tây hoặc những kiểu ăn mặc mới lạ được gọi là “haikara”.
Nam giới thường mặc vest, áo sơ mi, cà vạt, đeo kính tròn và đội mũ quả dưa; còn phụ nữ chuộng cách phối kimono với bốt.

Cùng với sự phổ biến của “haikara”, phong cách “bankara” cũng dần thịnh hành.
Đây là phong cách như muốn phủ nhận thời trang chịu ảnh hưởng phương Tây. Diện mạo bankara điển hình gồm áo sơ mi phương Tây cổ đứng, hakama, kimono, mũ học sinh và guốc geta, tạo vẻ ngoài thô ráp.

Dù bàn thấp chabudai đã khá phổ biến, vào những năm đầu thời Taisho, dường như nhiều người vẫn dùng bữa trên mâm riêng.
Loại “mâm hộp” rất được người dân ưa chuộng. Bát, đũa và các đồ dùng ăn uống được cất trong một chiếc hộp giống hộp đựng thức ăn nhiều tầng; khi dùng bữa, người ta lật nắp hộp lại làm mâm rồi đặt thức ăn lên trên.
Về sau, ngày càng nhiều người chuyển từ mâm riêng sang dùng bàn thấp chabudai.

Giặt giũ là công việc nhà cần nhiều nước nên thường được thực hiện quanh giếng chung.
Các bà nội trợ thời đó vừa giặt đồ vừa trò chuyện và trao đổi nhiều thông tin.
Ngày nay, những cuộc chuyện trò trao đổi thông tin giữa các bà nội trợ vẫn được gọi là “họp bên giếng”, và khi ấy đúng là những cuộc họp diễn ra bên giếng theo nghĩa đen.
Không chỉ giếng chung, những con hẻm phía sau nhà cũng là nơi giao tiếp tương tự.
Thay vì trò chuyện trong không gian tiện nghi như quán cà phê ngày nay, người dân giao tiếp ngay tại nơi sinh hoạt thường nhật. Điều đó cho thấy quan hệ giữa người với người khi ấy gần gũi hơn hiện nay.

Vào cuối thời Taisho, mức lương khởi điểm của nhân viên văn phòng tốt nghiệp đại học là 50-60 yên.
Mức lương trung bình hằng tháng của phụ nữ đi làm là 40 yên đối với nhân viên đánh máy, 35 yên đối với nhân viên tổng đài và 30 yên đối với nhân viên văn phòng.
Dịch vụ taxi bắt đầu hoạt động trong thời Taisho, với giá mở cửa là 60 sen.
Xét theo giá trị tiền tệ, 30.000 yên ngày nay tương đương 10 yên thời Taisho.
Theo cách tính đó, mức lương khởi điểm của nhân viên văn phòng tốt nghiệp đại học vào cuối thời Taisho tương đương khoảng 150.000-180.000 yên ngày nay.

Ga Tokyo, cửa ngõ của Nhật Bản, khai trương vào tháng 12/1914.
Ga được mở cửa với vai trò nhà ga trung tâm, kết nối ga Shimbashi, điểm khởi đầu của tuyến chính Tokaido thuộc Đường sắt Quốc gia khi ấy đã thông suốt đến Kobe, với ga Ueno của Đường sắt Nhật Bản, cửa ngõ phía bắc. Công trình do Tatsuno Kingo, kiến trúc sư tiêu biểu thời Meiji và Taisho, thiết kế. Tòa nhà kết cấu thép và gạch cao 3 tầng, trải dài theo hướng bắc nam với tổng chiều dài khoảng 335 m.

Thị trấn suối nước nóng mang đậm nét lãng mạn thời Taisho.
Khu suối nước nóng này có lịch sử gắn liền với hoạt động khai thác mỏ bạc Nobesawa, từng phát triển thịnh vượng vào thời Edo.
Sau khi mỏ đóng cửa, nơi đây trở nên nhộn nhịp như một khu nghỉ dưỡng chữa bệnh bằng suối nước nóng, nhưng trận đại hồng thủy năm 1913 đã phá hủy toàn bộ thị trấn.
Sau đó, với sự hỗ trợ của giới kinh doanh địa phương, đến khoảng đầu thời Showa, nơi đây được khôi phục gần giống cảnh quan hiện nay, với các tòa nhà gỗ nhiều tầng theo phong cách phương Tây nằm dọc hai bờ sông Ginzan.

Đây là cơ sở hội họp nằm ở Nakanoshima. Công trình hoàn thành vào năm 1918 nhờ khoản quyên góp của Iwamoto Einosuke, một người dân Osaka làm nghề môi giới chứng khoán. Tòa nhà gạch đỏ duyên dáng mang phong cách Tân Phục Hưng kết hợp các yếu tố Baroque đã trở thành biểu tượng của Nakanoshima.