Thời Edo

Để ngăn các daimyo nắm quyền lực ở địa phương nổi loạn, Mạc phủ Edo thiết lập các chế độ như sankin-kotai và bộ luật dành cho giới võ sĩ, qua đó làm suy yếu tiềm lực kinh tế và quyền cai trị của các daimyo, đồng thời củng cố quyền lực của Mạc phủ.
Dân thường bị phân chia và cố định địa vị theo nghề nghiệp gồm võ sĩ, nông dân, thợ thủ công và thương nhân trong hệ thống đẳng cấp sĩ–nông–công–thương.
Không chỉ cai trị bằng thể chế, Mạc phủ còn lấy Tân Nho giáo Chu Tử làm nền tảng tư tưởng và giáo dục, phổ biến hệ tư tưởng thuận lợi cho việc cai trị và quản lý.
Nhờ thành công của các chính sách phong kiến và tập quyền này, quyền lực của Mạc phủ Edo trở nên tuyệt đối, đưa thời Chiến Quốc kéo dài trước đó chuyển sang một thời đại hòa bình.

Khi hoạt động thương mại với nước ngoài phát triển, Cơ Đốc giáo cũng được truyền bá rộng rãi, nhưng giáo lý của tôn giáo này lại đi ngược hệ thống đẳng cấp thời Edo.
Do sự sụp đổ của hệ thống đẳng cấp sẽ khiến Mạc phủ Edo khó kiểm soát xã hội, chính sách “bế quan” được áp dụng nhằm hạn chế thương mại với nước ngoài và việc người Nhật ra nước ngoài, qua đó ngăn chặn sự truyền bá Cơ Đốc giáo.
Dù gọi là “bế quan”, Nhật Bản không cấm hoàn toàn mọi hoạt động thương mại và đi lại; giao thương vẫn diễn ra dưới sự kiểm soát của Mạc phủ.
Chính sách bế quan kéo dài hơn 200 năm và kết thúc khi Đề đốc Perry của Hải quân Hoa Kỳ yêu cầu Nhật Bản mở cửa, còn Mạc phủ Edo vì e ngại sức mạnh quân sự của Mỹ nên đã chấp thuận.

Nếu văn hóa ở các thời kỳ trước chủ yếu phát triển quanh tầng lớp quý tộc, thì vào thời Edo, nhiều loại hình văn hóa đã nở rộ với dân thường là trung tâm.
Nguyên nhân là nhờ sự quản lý chặt chẽ của Mạc phủ Edo giúp tình hình chính trị ổn định, mạng lưới giao thông được hoàn thiện và địa vị xã hội được cố định, khiến đời sống dân thường trở nên dư dả hơn.

Trong nửa đầu thời Edo, các thương nhân giàu có và võ sĩ tại Osaka, Kyoto giữ vai trò chủ đạo, tạo nên văn hóa Genroku rực rỡ và đầy sức sống.
Những nhân vật nổi bật của văn hóa Genroku gồm Matsuo Basho trong lĩnh vực haikai, Hishikawa Moronobu với tranh ukiyo-e, họa sĩ Ogata Korin, Chikamatsu Monzaemon với kịch rối joruri và Ichikawa Danjuro với kabuki.

Đến nửa sau thời Edo, văn hóa phát triển mạnh với dân thường ở Edo làm trung tâm thay vì Osaka và Kyoto.
Văn hóa Kasei thịnh hành tại Edo kế thừa dòng chảy của văn hóa Genroku nhưng bớt hào nhoáng hơn, đồng thời lan rộng ra khắp Nhật Bản chứ không chỉ giới hạn tại Edo.
Những nhân vật nổi bật của văn hóa Kasei gồm các họa sĩ ukiyo-e Katsushika Hokusai, Ando Hiroshige và Toshusai Sharaku, Jippensha Ikku với tiểu thuyết hài hước, cùng Yosa Buson trong lĩnh vực haikai.

Tokugawa Ieyasu là người chấm dứt thời Chiến Quốc kéo dài và thành lập Mạc phủ Edo.
Ông trải qua thời thơ ấu trong thân phận con tin. Sau khi giành độc lập, ông dần tích lũy sức mạnh bằng cách liên minh với Oda Nobunaga rồi thần phục Toyotomi Hideyoshi. Sau khi Toyotomi Hideyoshi qua đời, ông giành chiến thắng trong trận Sekigahara và thống nhất đất nước.
Có thể nói nếu không có Tokugawa Ieyasu thì sẽ không có thời Edo, và đương nhiên cũng không có nhiều nét văn hóa được kế thừa đến Nhật Bản ngày nay.

Tokugawa Iemitsu là vị tướng quân thứ 3. Ông hoàn thiện bộ máy Mạc phủ, tăng cường kiểm soát các daimyo và thể chế hóa sankin-kotai, qua đó củng cố vững chắc quyền cai trị của Mạc phủ Edo và đặt nền móng cho chính quyền tồn tại khoảng 260 năm.
Người ta cho rằng nếu không có Tokugawa Iemitsu, Mạc phủ Edo đã không thể tồn tại lâu dài.
Mặt khác, ông cũng bị đánh giá là đã khiến nhiều lĩnh vực phát triển chậm lại do chính sách bế quan, vì vậy nhận định về nhân vật lịch sử này còn nhiều khác biệt.

Sakamoto Ryoma là nhân vật sống vào cuối thời Mạc phủ Edo, giai đoạn được gọi là Bakumatsu. Ông thường xuất hiện trong tiểu thuyết, phim truyền hình và điện ảnh, đồng thời luôn nằm trong nhóm những danh nhân lịch sử được yêu thích nhất.
Sakamoto Ryoma đóng vai trò lớn vào cuối thời Mạc phủ, chẳng hạn như thúc đẩy liên minh giữa phiên Satsuma (tỉnh Kagoshima ngày nay) và phiên Choshu (tỉnh Yamaguchi ngày nay), hai thế lực đủ sức lật đổ Mạc phủ; đồng thời đề xuất để phiên Tosa (tỉnh Kochi ngày nay) kiến nghị Mạc phủ thực hiện Đại chính phụng hoàn, trao trả quyền lực cho Thiên hoàng.
Ông còn để lại nhiều giai thoại như thành lập công ty thương mại đầu tiên của Nhật Bản và trở thành người Nhật đầu tiên đi hưởng tuần trăng mật.

Sushi thời Edo là món ăn nhanh, rẻ và giúp no bụng, nên được cho là lớn hơn sushi ngày nay, với kích thước tương đương một nắm cơm hiện đại.

Nhà cửa ở Edo chủ yếu được làm bằng gỗ và nằm san sát nhau nên hỏa hoạn xảy ra thường xuyên.
Tuy nhiên, do hệ thống cấp nước chưa được hoàn thiện và tình trạng thiếu nước kéo dài, người ta được cho là không dập lửa mà phá dỡ nhà cửa để ngăn đám cháy lan rộng.

Các nhà tắm sento phát triển mạnh vào thời Edo, nhưng vì lý do kinh tế, khu tắm nam và nữ không được tách riêng.
Do đó, cả nam lẫn nữ đều khỏa thân, tắm và kỳ cọ cơ thể trong cùng một khu tắm.

Shunga là tranh khắc họa chủ đề tình dục và được thị dân thời Edo vô cùng yêu thích, đến mức những họa sĩ nổi tiếng như Katsushika Hokusai và Utagawa Kuniyoshi cũng từng sáng tác.
Loại tranh này được cho là không chỉ phục vụ mục đích tình dục mà còn được dùng làm vật cầu may và bùa hộ mệnh.

Tại “Khu phố cổ Hida Takayama” ở tỉnh Gifu, cảnh quan của thị trấn quanh thành thời Edo vẫn được bảo tồn, giúp du khách cảm nhận văn hóa đương thời.
Nơi đây còn có các xưởng nấu rượu sake, quán cà phê cải tạo từ nhà cổ và cửa hàng tạp hóa, mang đến trải nghiệm dạo phố thú vị.

“EDO WONDERLAND Nikko Edomura” là công viên chủ đề tái hiện chân thực phố xá với đường lớn, trạm nghỉ, khu phố thương gia, làng ninja và dinh thự samurai.
Du khách có thể thay trang phục ninja, samurai hoặc lãnh chúa để dạo quanh khu phố được phục dựng.
Nơi đây còn có các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp thời Edo, giúp du khách trực tiếp cảm nhận văn hóa của thời kỳ này.

“Thành Himeji”, được xây dựng vào đầu thời Edo, là một trong những thành quách tiêu biểu của Nhật Bản và đã được công nhận là Di sản Thế giới.
Nhờ những bức tường trắng rực rỡ được phủ hoàn toàn bằng vữa trắng, thành còn được gọi là “Thành Hạc Trắng”.