Chạm đến tinh thần và thế giới quan của Noh trên sân khấu Noh đích thực
Nohgaku, gồm “Noh” và “Kyogen”, là một trong những loại hình nghệ thuật biểu diễn truyền thống tiêu biểu của Nhật Bản. Được truyền lại suốt hơn 700 năm kể từ thời Muromachi của xã hội võ sĩ, đây được cho là loại hình nghệ thuật sân khấu cổ xưa nhất trên thế giới còn tồn tại đến nay. Nohgaku đã ảnh hưởng đến nhiều loại hình sân khấu khác nhau như Bunraku, Kabuki, opera và kịch hiện đại. Năm 2008, loại hình này đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Nishinomiya Nohgakudo tọa lạc tại Naruo, thành phố Nishinomiya, tỉnh Hyogo, nơi xuất hiện trong vở Noh “Takasago”. Bên trong công trình bê tông hiện đại hoàn thành vào năm 2017 là một sân khấu Noh bằng gỗ bách hinoki mang dáng vẻ cổ truyền trang nhã. Tại đây, không chỉ ngồi ở khán phòng để thưởng thức, bạn còn có thể thực sự bước lên sân khấu để cảm nhận tinh thần và thế giới quan sâu sắc của Noh.
Thay tất trắng trên sân khấu và bắt đầu với những kiến thức cơ bản về Noh
Chương trình trải nghiệm tại Nishinomiya Nohgakudo bắt đầu bằng việc thay tất trắng. Đây là nghi thức cần thiết khi bước lên sân khấu Noh, và là yêu cầu bắt buộc để có thể lên sân khấu. Sau khi thay đôi tất trắng đã được chuẩn bị sẵn, giảng viên Umewaka Motonori sẽ xuất hiện. Ông là nghệ sĩ Noh thuộc danh gia Umewaka, dòng họ đã tiếp nối từ thế kỷ 15, thời Sarugaku - cội nguồn của Nohgaku. Trước tiên, sau phần giải thích chi tiết về tên gọi, cấu trúc sân khấu và các bức tranh được vẽ trên đó, người tham gia sẽ xem video biên soạn dễ hiểu về lịch sử và kiến thức cơ bản của Noh. Trong khi cảm nhận hương thơm từ sân khấu làm bằng gỗ hinoki - loại cây được xem là linh thiêng ở Nhật Bản - hãy dần bước vào thế giới của Noh.
Bước lên sân khấu để trải nghiệm “suriashi” - động tác cơ bản của Noh
Sau khi đã làm quen trước với phần thuyết minh của thầy Umewaka và video, đã đến lúc bước lên sân khấu. Ngay cả việc lên xuống cầu thang được bố trí ở mặt trước sân khấu cũng có quy tắc riêng. Về cơ bản, khi đi lên thì bước chân trái trước, còn khi đi xuống thì bước chân phải trước. Và điều đầu tiên thực hiện trên sân khấu là trải nghiệm “suriashi”, động tác đi bộ cơ bản của Noh. “Suriashi” là cách di chuyển bàn chân sao cho thân trên không rung lắc, trọng tâm cơ thể luôn giữ song song với mặt đất và bước đi mượt mà; đây là động tác không chỉ có trong Noh và các nghệ thuật sân khấu khác mà còn xuất hiện trong võ đạo. Hãy giữ tâm trí tĩnh lặng và bước chậm rãi, từ gót chân đến mũi chân tạo thành một đường thẳng.
Khám phá chiều sâu của mặt nạ Noh - ẩn chứa vô vàn biểu cảm trong vẻ giản đơn
Chương trình tiếp tục diễn ra ngay trên sân khấu. Được xếp ở phía sau sân khấu là mặt nạ Noh, một trong những yếu tố đặc trưng nhất của Nohgaku. Chỉ với những thay đổi rất nhỏ về góc độ lên xuống, trái phải, chúng có thể thể hiện cảm xúc và biểu cảm khác nhau. Trong số khoảng 60 loại và khoảng 250 hình dạng mặt nạ Noh, những mẫu tiêu biểu đã được tuyển chọn. Đây không phải là bản sao dùng để trải nghiệm mà là mặt nạ thật do các nghệ sĩ Noh sử dụng trên sân khấu. Sau khi nghe thầy Umewaka giải thích về vai trò của từng loại và những vở diễn mà chúng được dùng, người tham gia sẽ áp mặt nạ lên mặt mình và bước đi trên sân khấu. Thực hiện “suriashi” khi tầm nhìn bị hạn chế là điều rất khó, và nhờ đó bạn sẽ thêm một lần nữa cảm nhận được sự điêu luyện của các nghệ sĩ Noh.
Nghe phần hòa tấu hayashi sống động như buổi diễn thật, đồng thời trực tiếp chạm và thử chơi nhạc cụ
Trải nghiệm hayashi - một yếu tố đặc trưng của Nohgaku - có thể được chọn như một tùy chọn bổ sung. Các nghệ sĩ Noh chuyên về từng nhạc cụ, gồm sáo, kotsuzumi, otsuzumi và trống taiko, được gọi là hayashikata, sẽ biểu diễn và đảm nhận vai trò dẫn dắt tiến trình sân khấu như báo hiệu mở màn hay chuyển cảnh. Chương trình hayashi bắt đầu bằng phần trình diễn của hayashikata xuất hiện trên sân khấu. Khi lắng nghe màn biểu diễn đầy sức hút như một buổi diễn thật, bạn sẽ càng bị cuốn sâu hơn vào thế giới của Noh. Tất nhiên, tại đây không chỉ nghe mà còn có thể trực tiếp chạm vào nhạc cụ và thử biểu diễn. Các hayashikata của từng nhạc cụ sẽ hướng dẫn cẩn thận từ nghi thức đến cách tạo âm thanh, vì vậy ngay cả người mới bắt đầu cũng không cần lo lắng.
Trong giờ nghỉ tùy chọn, bạn còn có thể nâng ly với rượu sake địa phương lâu đời
Trong giờ nghỉ, các loại sake được tuyển chọn từ những nhà nấu rượu địa phương nổi bật sẽ được bày sẵn. Thành phố Nishinomiya, nơi có Nohgakudo, từ thời Edo đã nổi tiếng là một trong những vùng sản xuất sake lớn của Nhật Bản, và đến nay trong thành phố vẫn còn 12 nhà nấu rượu - một trong những vùng rượu hàng đầu cả nước. Mỗi nhà nấu rượu đều tạo ra những loại sake mang cá tính và đặc trưng riêng, tiếp nối lịch sử và truyền thống lâu đời. Việc có thể thưởng thức sake trong giờ nghỉ chính là nét hấp dẫn rất riêng của Nishinomiya - vùng đất nổi tiếng về rượu. Không chỉ thưởng thức hương vị và mùi thơm của sake, bạn còn có thể chạm vào những dụng cụ liên quan đến sake như chén uống rượu hay masu để cảm nhận văn hóa Nhật Bản. Với những người không uống được rượu, trà Nhật cũng được chuẩn bị sẵn.
Tùy chọn mặc trang phục và thưởng thức buổi biểu diễn trên sân khấu
Điểm nhấn của chương trình trải nghiệm chính là phần thưởng thức biểu diễn trên sân khấu. Trước khi xem biểu diễn, người tham gia sẽ quan sát quá trình mặc trang phục Noh. Vừa nghe giải thích về trang phục và đạo cụ, vừa được tận mắt chứng kiến một nghệ sĩ Noh nam hóa thân thành nhân vật nữ ở cự ly gần. Thông thường, quá trình mặc trang phục không được công khai, nên đây là cơ hội rất hiếm có. Trong ngày này là quan sát, nhưng nếu có nhu cầu, chính người tham gia cũng có thể trải nghiệm mặc trang phục. Sau đó, sau khi tìm hiểu tóm tắt nội dung vở diễn qua các slide kiểu kamishibai, người tham gia sẽ thưởng thức vở “Hagoromo”. Được xem Noh ở cự ly gần, với các nghệ sĩ Noh cùng hiện diện trên sân khấu trước mắt, là một trải nghiệm đầy ấn tượng.
