Nơi giao lưu gắn bó với đời sống người Nhật! Văn hóa izakaya và cách tận hưởng ở Nhật Bản

Izakaya có rất nhiều món ăn hợp với đồ uống có cồn, và mỗi quán lại phục vụ nhiều món đặc trưng khác nhau.
Thực đơn cũng rất phong phú, từ món cơm nhà đến các món nhắm kiểu ăn kèm, nên ngay cả người không giỏi uống rượu cũng có thể tận hưởng.
Bảng dưới đây tổng hợp những món quen thuộc thường thấy ở nhiều quán.

Izakaya cũng có thực đơn đồ uống rất phong phú, với nhiều loại rượu khác nhau.
Điểm hấp dẫn là có thể chọn món mình thích tùy theo món ăn gọi kèm hoặc tâm trạng trong ngày.
So với cocktail hay rượu vang kiểu thời thượng, nhiều người thường gọi bia tươi và các loại sour nhiều hơn.
Dưới đây là những nhóm đồ uống thường được phục vụ tại các quán phổ biến.

Như đã nói ở trên, izakaya có phạm vi rất rộng nên mức chi phí cũng khác nhau tùy loại hình quán và khu vực.
Tổng hóa đơn còn thay đổi theo lượng đồ ăn, đồ uống gọi, vì vậy dưới đây là mức tham khảo phổ biến theo từng nhóm.
Các izakaya nằm ở khu vực trung tâm thành phố thường có xu hướng đắt hơn.

Ở izakaya, khi khách ngồi vào bàn, thông thường trước tiên sẽ được phục vụ miễn phí khăn ướt và nước.
Đây là một kiểu hiếu khách rất riêng của Nhật Bản, thể hiện sự chu đáo với khách ghé quán; các quán cao cấp thường càng chú trọng hơn đến khăn ướt.
Khăn thường được dùng để làm sạch tay trước khi ăn, hoặc lau tay và bàn trong lúc dùng bữa.
Đặc biệt ở Nhật có văn hóa ăn các món chạm tay trực tiếp như yakitori hay sushi, vì vậy việc dùng khăn ướt đã trở thành thói quen.
Ngoài ra, khăn ướt còn tạo cảm giác thư giãn; vào mùa hè thường là khăn lạnh, mùa đông là khăn ấm, mang đến dịch vụ dễ chịu tùy theo mùa và nhiệt độ. (Tùy quán có thể không có)

Ở izakaya, khi nhận khăn ướt, khách thường sẽ được hỏi muốn gọi đồ uống gì trước tiên.
Lý do chính là vì đồ uống có thể được phục vụ nhanh, giúp rút ngắn thời gian chờ của khách, đồng thời tạo thời gian để chọn món ăn và nâng cao mức độ hài lòng với dịch vụ.
Ngoài ra, nếu đồ uống được mang ra ngay sau khi ngồi vào bàn, khách cũng dễ thư giãn và sẵn sàng tận hưởng bầu không khí bữa ăn hơn.
Về phía quán, việc khách uống thêm dù chỉ một ly nữa cũng có lợi cho doanh thu nên đây là cách làm mang lại nhiều lợi ích.
Nếu chưa quyết định muốn uống gì, bạn không cần gọi ngay lúc đó mà có thể gọi sau cũng không sao.

“Otoshi” (hay “tsukidashi”) là món nhỏ được mang ra cùng ly đồ uống đầu tiên.
Đây là món do quán chuẩn bị sẵn với ý nghĩa chào đón khách, và thông thường sẽ tự động cộng thêm khoảng 300–500 yên/người dưới danh nghĩa phí phục vụ.
Món ăn thường là edamame, món hầm, món trộn, món giấm... mang tính thời vụ; một số quán còn có otoshi được chế biến khá công phu.
Nó cũng có vai trò giúp khách cảm nhận nét riêng và gu của quán, đồng thời có thể dùng làm tham khảo cho những món gọi tiếp theo.
Dù giá hay nội dung món ăn ra sao, về cơ bản khách không thể từ chối otoshi, vì đây là một phần đã ăn sâu vào văn hóa izakaya.
Tuy vậy, cũng có những quán không phục vụ otoshi, nên nếu quan tâm bạn hãy nhớ hỏi trước khi ngồi vào bàn.

Ở Nhật có thói quen “trước hết là bia”, nên tại izakaya thường có văn hóa gọi bia tươi cho ly đầu tiên rồi cùng nâng cốc.
Người ta cho rằng vào thời kỳ tăng trưởng kinh tế cao sau chiến tranh, bia trở nên phổ biến rộng rãi và cùng với văn hóa doanh nghiệp, văn hóa nhân viên công sở, thói quen “nâng cốc = bia” đã hình thành.
Bia có sẵn ở hầu hết các izakaya, lại có thể phục vụ nhanh trong trạng thái lạnh và sảng khoái, nên thời gian từ lúc gọi đến lúc nâng cốc được rút ngắn.
So với các loại rượu khác, nồng độ cồn của bia cũng thấp hơn nên dễ được chọn cho ly đầu tiên.
Ngoài ra, màu vàng óng của bia gợi cảm giác tươi sáng và chúc mừng, còn tiếng cụng cốc tạo nên sự đồng điệu khiến không khí thêm hào hứng — đó cũng là lý do thói quen này bén rễ.
Gần đây, văn hóa này đang dần nhạt đi và trở nên đa dạng hơn với highball, sour hay nước ngọt, vì vậy nếu không thích thì cũng không cần ép mình uống theo mọi người.

Trong thực đơn izakaya có không ít món dành cho nhiều người như karaage, thập cẩm sashimi hay salad được bày trên đĩa lớn.
Với các món đĩa lớn, nguyên tắc cơ bản là gắp ra đĩa nhỏ rồi chia nhau ăn.
Với những món có lượng giới hạn, đừng lấy quá nhiều mà hãy cân nhắc sự cân đối cho cả bàn.
Nếu là người thân hay gia đình thì thường không vấn đề gì, nhưng dùng đũa của mình chạm trực tiếp vào món chung hoặc tự ý thêm gia vị mà chưa hỏi là hành vi bị xem là thiếu lịch sự, nên cần chú ý.
Nếu không có đĩa nhỏ để chia món, chỉ cần nhờ nhân viên mang ra là được.

“Hashigozake” là văn hóa đi qua nhiều izakaya trong một đêm để thưởng thức các món ăn, đồ uống và bầu không khí khác nhau.
Tên gọi này được cho là bắt nguồn từ hình ảnh lần lượt di chuyển từ quán này sang quán khác như leo từng bậc thang.
Đây là một thói quen có từ thời Edo, và thông thường người ta sẽ đi quanh những quán gần nhau trong khu có nhiều quán rượu.
Niềm vui khi tìm ra quán yêu thích hay gặp gỡ nhiều kiểu người khác nhau — chính khả năng có được nhiều trải nghiệm trong thời gian ngắn là điểm hấp dẫn của hashigozake.
Ngoài ra, vì mỗi nơi chỉ uống và ăn một ít nên cũng ít bị ngán hơn so với việc ở mãi một quán, đó cũng là một lý do khiến hình thức này được ưa chuộng.

Ăn ramen để kết lại sau khi uống rượu cũng là một nhịp quen thuộc với người Nhật.
Ở các khu phố sầm uất thường có quán ramen mở đến khuya, nên cũng có nhiều người kết thúc hành trình hashigozake bằng một bát ramen.
Không có loại ramen nào cố định cho màn kết. Nếu muốn kết thúc nhẹ nhàng thì có thể chọn ramen shoyu hoặc shio; còn nếu đang đói và muốn ăn no hơn thì ramen tonkotsu cũng là lựa chọn phổ biến — vị nào được chọn tùy thuộc vào tâm trạng lúc đó.
Nếu muốn tận hưởng trọn vẹn văn hóa izakaya của Nhật, bạn cũng có thể thử kiểu “vừa nhắc lại những kỷ niệm của buổi tối hôm đó, vừa kết lại bằng một bát ramen”.

Izakaya còn có tên gọi khác là “akachochin” (đèn lồng đỏ), và đến nay vẫn có nhiều người gọi như vậy.
Có nhiều giả thuyết, nhưng nguồn gốc được cho là bắt nguồn từ thời Edo.
Khi đó, các quán rượu bắt đầu dùng đèn lồng thông thường làm thiết bị chiếu sáng để báo hiệu đang mở cửa, và nghe nói chiếc đèn lồng đỏ xuất hiện khi một quán nhậu bình dân treo lên với mong muốn buôn may bán đắt.
Đèn lồng đỏ dễ nổi bật từ xa và có tác dụng thu hút khách, vì vậy những quán khác cũng bắt chước làm theo và dần trở nên phổ biến.
Ngoài ra, màu đỏ trong văn hóa Nhật là màu may mắn, đồng thời cũng phù hợp với bầu không khí ấm áp, thư giãn của quán nhậu — đó cũng là một lý do khiến nó được sử dụng.
Từ sau chiến tranh, đèn lồng đỏ dần trở thành biểu tượng của izakaya và được nhiều quán dùng thay cho biển hiệu.
Đến nay, nó vẫn đóng vai trò như một biểu tượng tạo nên cảm giác hoài niệm, thân thuộc và yên tâm.

Ở izakaya, khi nâng cốc ly đầu tiên, thông thường mọi người sẽ hô “Kanpai!” rồi khẽ chạm cốc vào nhau tạo thành tiếng động nhẹ. (Không cụng ly rượu vang)
Nếu đi nhóm đông và khó cụng cốc với tất cả mọi người, chỉ cần giao tiếp bằng ánh mắt hoặc cúi đầu nhẹ là được.
Về phép lịch sự khi nâng cốc, khi giơ cốc lên, hãy giữ cốc của mình thấp hơn một chút so với cốc của người bề trên.
Ngoài ra, về cơ bản không nên uống trước khi nâng cốc; chỉ sau khi mọi người đã có mặt đầy đủ và hoàn tất màn kanpai mới bắt đầu uống. (Dù không khát cũng nên nhấp ít nhất một ngụm)
Những điều này phản ánh nét văn hóa rất riêng của Nhật trong việc coi trọng sự tôn trọng lẫn nhau; điều quan trọng là giữ bầu không khí vui vẻ nhưng vẫn không quên để ý đến người khác.

Ở Nhật, phép lịch sự là trước khi đồ uống của người ngồi cùng hết hẳn, hãy hỏi xem họ muốn uống gì tiếp theo rồi gọi thêm.
Với bia chai hoặc sake Nhật, vẫn còn lưu truyền văn hóa rót đồ uống vào ly hoặc choko của người đối diện (không tự rót cho mình).
Khi rót rượu, phép cơ bản là cầm chai bằng một tay sao cho nhãn chai hướng lên trên, tay còn lại đỡ đáy chai để thể hiện sự lịch sự, rồi rót một lượng vừa phải theo mong muốn của người kia.
Khi được rót, nếu nhấc ly lên hơi nghiêng nhẹ và nói một lời cảm ơn như “arigatou gozaimasu”, bạn sẽ tạo được ấn tượng tốt.
Tuy nhiên, đây chủ yếu là phép tắc trong những buổi ăn uống trang trọng hoặc khi có người bề trên; nếu chỉ là tụ tập thoải mái với bạn bè thì không cần quá để tâm.
Nếu chú ý quá mức có thể làm mất tự nhiên, và cũng có nhiều người Nhật không thích sự khách sáo thái quá, nên hãy linh hoạt theo tình huống.

Cũng như các nhà hàng khác, cách gọi món thường chia thành hai kiểu: gọi trực tiếp với nhân viên hoặc đặt bằng thiết bị màn hình cảm ứng.
Nếu gọi trực tiếp, bạn có thể lên tiếng “sumimasen” hoặc nhấn nút trên bàn để gọi nhân viên.
Với màn hình cảm ứng, thông thường mọi thao tác đều thực hiện trên màn hình, ngoài ra cũng có quán hỗ trợ nhiều ngôn ngữ.
Ngoài ra, ở những izakaya có phục vụ set course, uống thỏa thích hoặc ăn thỏa thích, nếu muốn gọi một trong các hình thức này thì hãy báo ngay từ đầu.

Theo Luật Tăng cường Sức khỏe sửa đổi có hiệu lực từ tháng 4 năm 2020, ngày càng nhiều izakaya, đặc biệt ở khu đô thị và các chuỗi quán, chuyển sang cấm hút thuốc hoàn toàn.
Tuy vậy, cách áp dụng khác nhau tùy quán và khu vực; cũng có nơi cho phép hút thuốc ở tất cả các chỗ ngồi, hoặc bố trí phòng nhỏ / khu vực riêng không được ăn uống để phân tách khu hút thuốc.
Xét về xu hướng, các quán nhỏ hoặc quán do cá nhân điều hành thường cởi mở hơn với việc hút thuốc.
Nếu bạn để ý đến thuốc lá, hãy hỏi nhân viên về việc quán có cấm hay cho phép hút thuốc trước khi vào.

Khu phố quán nhậu mang không khí retro xưa cũ ở Kabukicho, Shinjuku, nơi khoảng 300 quán nhà gỗ kiểu dãy dài nằm san sát hai bên những con ngõ hẹp.
Nơi đây được đánh giá cao vì giúp du khách cảm nhận văn hóa Nhật Bản một cách gần gũi.
Phần lớn quán rất nhỏ, chỉ vài chỗ ở quầy là đã kín, nên khoảng cách giữa nhân viên quán và những vị khách khác rất gần.

Nằm cách cửa Tây ga Shinjuku khoảng 2 phút đi bộ, đây là khu vực tập trung các quán nhậu kiểu cũ, với khoảng 80 cửa hàng bao gồm cả tiệm bán vé, phục vụ đồ ăn và đồ uống ngon.
Dù cũng có nhiều quán mới, nơi đây vẫn có nhiều quán lâu đời xây theo kiểu nhà dãy, chỉ ngăn cách giữa quán này với quán kia bằng một tấm ván mỏng, tạo nên bầu không khí retro đặc trưng. Thưởng thức hương vị và không khí nơi đây cũng là một điều thú vị.

Tại một góc dọc theo đường ray gần ga Shibuya, có chưa đến 40 quán izakaya quy mô nhỏ nhưng rất ấm cúng nằm san sát nhau.
Từ những quán phục vụ món cơm nhà và món ăn vùng quê Nhật Bản đến wine bar hay bistro, nơi đây có đủ nhiều loại hình quán khác nhau.
Chỉ cần đi dạo giữa những tấm noren và biển hiệu dọc con ngõ nhỏ, cũng đủ tạo cảm giác như quay về một Nhật Bản xưa cũ.

“Hozenji Yokocho” là hai con ngõ lát đá nằm trong khuôn viên chùa Hozenji thuộc núi Tenryuzan, tông Jodo, và từ thời Minh Trị (1868–1912) đến nay vẫn luôn có đông người đến tham bái, là một trong những điểm tham quan nổi tiếng hàng đầu của Nhật Bản.
Khu yokocho gồm hai con ngõ dài khoảng 80m, rộng khoảng 3m, kéo dài theo hướng đông tây.
Dù nằm ngay gần Dotonbori náo nhiệt với những biển hiệu lớn rực rỡ, nơi đây vẫn giữ được cảnh phố trầm lắng; đặc biệt vào ngày mưa, mặt đường đá ướt càng tạo nên vẻ phong tình dịu lắng. Dọc hai bên ngõ là những quán kappo lâu đời, quán okonomiyaki, quán kushikatsu, bar... chen san sát nhau.

“Nanyo-dori Shotengai” được cho là có tên bắt nguồn từ ý nghĩa “con phố ngập tràn ánh mặt trời”.
Tên gọi quen thuộc của nơi này là “Janjan Yokocho”; tương truyền sau khi Thế chiến thứ hai kết thúc vào năm 1945, trên con phố này từng vang lên tiếng shamisen và trống “janjan” để thu hút khách vào quán, nên từ đó mà có tên như vậy.
Đây là khu phố mua sắm có mái che dài 180m, rộng 2,5m; tuy nhỏ gọn nhưng tập trung nhiều cửa hàng mang cá tính rất rõ nét.