วาชิ

หากนึกถึงกระดาษแบบญี่ปุ่นที่มีผิวสัมผัสเป็นเอกลักษณ์ หลายคนก็มักจะนึกถึงวาชิ (Washi) กระดาษชนิดนี้ผลิตด้วยวิธีดั้งเดิมของญี่ปุ่น และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก” ในปี 2014 โดยใช้ชื่อขึ้นทะเบียนว่า “วาชิ: เทคนิคการทำกระดาษแฮนด์เมดของญี่ปุ่น”

วัตถุดิบหลักคือเปลือกชั้นในของพืช เช่น โคโซะ (Kozo), มิตสึมาตะ (Mitsumata) และกันปิ (Ganpi) ซึ่งนำมาช้อนทำเป็นกระดาษ ในอดีตวาชิถูกใช้กับประตูโชจิ ประตูบานเลื่อนฟุซึมะ และเป็นกระดาษสำหรับการเขียน ตั้งแต่สมัยนาระ (710–794) ถึงสมัยเฮอัน (794–1185) ใช้สำหรับคัดลอกพระสูตรและเอกสารทางราชการ ในสมัยคามาคุระ (1185–1333) และสมัยมุโรมาจิ (1336–1573) ใช้ในหมู่นักรบและเป็นของขวัญมอบให้กัน ส่วนในสมัยเอโดะ (1603–1868) วาชิแพร่หลายสู่ชีวิตของคนทั่วไป จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในรูปแบบกระดาษเขียนและกระดาษทิชชู

การผลิตวาชิแบบดั้งเดิมนิยมทำด้วยมือ โดยใช้เทคนิคช้อนกระดาษแบบให้เส้นใยประสานกัน และใช้น้ำเมือกเนริที่สกัดจากต้นโทโรโระอาโออิ วิธีนี้ช่วยกระจายเส้นใยให้สม่ำเสมอ ทำให้ได้กระดาษที่แข็งแรงและยืดหยุ่น ขั้นตอนการผลิตครอบคลุมตั้งแต่การเก็บเกี่ยววัตถุดิบ การนึ่ง การลอกเปลือก การต้ม การฟอกด้วยหิมะ การล้าง และการทุบเส้นใย วาชิแฮนด์เมดแทบไม่ใช้สารเคมี และวัตถุดิบแต่ละชนิดก็ให้ผิวสัมผัสต่างกัน จึงเหมาะกับการใช้งานที่ต่างกัน โดยเฉพาะวาชิที่ทำจากมิตสึมาตะซึ่งมีเส้นใยละเอียด เหมาะอย่างยิ่งสำหรับงานพิมพ์ที่ต้องการความประณีต

ทั่วประเทศมีแหล่งผลิตวาชิประมาณ 70 แห่ง แม้ปริมาณการใช้วาชิจะลดลงจากการที่ห้องสไตล์ญี่ปุ่นมีน้อยลงและการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล แต่ในปี 2014 “เซกิชูฮันชิ” จากเมืองฮามาดะ จังหวัดชิมาเนะ “ฮนมิโนะชิ” จากเมืองมิโนะ จังหวัดกิฟุ และ “โฮโซกาวะชิ” จากหมู่บ้านฮิงาชิจิจิบุ จังหวัดไซตามะ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก ทำให้คุณค่าของวาชิได้รับการยอมรับอีกครั้ง ปัจจุบันวาชิยังถูกนำไปประยุกต์ใช้กับวอลเปเปอร์ โคมไฟ เครื่องประดับ และเสื้อผ้าอย่างหลากหลาย ทุกวันนี้จึงยังคงพบเห็นวาชิอยู่ในไลฟ์สไตล์สมัยใหม่ได้เช่นกัน