Kimono – trang phục hội tụ vẻ đẹp truyền thống và văn hóa Nhật Bản

Yukata là một loại kimono, có hình dáng và vẻ ngoài tương tự.
Bảng dưới đây tóm tắt những điểm khác nhau cơ bản giữa hai loại trang phục.

Furisode là một loại kimono lộng lẫy dành cho phụ nữ chưa kết hôn.
Đặc trưng của trang phục này là tay áo dài từ 60–120 cm, có hình dáng rất khác so với các loại khác.
Tay áo dài tượng trưng cho vẻ đẹp và sự thanh lịch của phụ nữ trẻ, nên furisode thường được mặc trong những dịp đặc biệt như lễ trưởng thành và đám cưới.
Tay áo càng dài thì cấp độ trang trọng càng cao. Dựa theo độ dài tay áo, furisode được chia thành ba loại: dài, trung bình và ngắn.
Ngoài ra, nhiều phụ kiện như obi và cổ áo nhiều lớp được sử dụng để tôn lên vẻ đẹp và thể hiện cá tính của từng người.

Nguyên mẫu của kimono được cho là có từ thời Yayoi, khoảng thế kỷ 10 TCN đến giữa thế kỷ 3.
Khi đó, nam giới mặc kanpui bằng cách quấn vải quanh người, còn nữ giới mặc kantoi dạng áo choàng poncho. Theo thời gian và khí hậu, chúng dần phát triển thành những trang phục giống quần hoặc váy.
Vào thời Asuka (592–710) và Nara (710–794), khi hệ thống phân cấp xã hội được xác lập rõ ràng, kosode được dùng làm trang phục của dân thường và đồ mặc trong của tầng lớp thượng lưu.

Bước sang thời Heian (794–1185), văn hóa kimono có sự thay đổi lớn.
Nhiều loại kimono được may bằng kỹ thuật cắt đường thẳng và dần trở thành một phần của đời sống.
Cảm quan và sự hài hòa về màu sắc cũng phát triển, hình thành văn hóa thưởng thức cách mặc nhiều lớp và phối màu.
Trang phục của tầng lớp thượng lưu được gọi là osode, đồng thời là biểu tượng địa vị thể hiện đẳng cấp qua cách phối màu và thiết kế.
Junihitoe, gồm nhiều lớp osode đầy màu sắc, chính là biểu tượng tiêu biểu.

Vào thời Kamakura (1185–1333) và Muromachi (1333–1573), dưới ảnh hưởng của xã hội võ sĩ, nam giới cũng bắt đầu mặc kimono lộng lẫy.
Đồng thời, kimono nữ được đơn giản hóa và quan niệm “kosode chính là kimono” trở nên phổ biến.
Từ “kimono” ra đời trong giai đoạn này và tiếp tục được sử dụng đến ngày nay.

Bước vào thời Edo (1603–1868), kimono lan rộng ra ngoài tầng lớp thượng lưu.
Tuy nhiên, do chất liệu và màu sắc bị hạn chế theo địa vị xã hội, sự khác biệt giữa người giàu và dân thường trở nên rõ rệt.
Vì vậy, người dân được cho là đã sáng tạo trong họa tiết và cách thắt obi để tận hưởng thời trang.
Việc thể hiện cá tính và bản sắc qua cách phối đồ riêng cũng có nhiều điểm tương đồng với thời trang ngày nay.

Từ thời Minh Trị, chịu ảnh hưởng mạnh của văn hóa phương Tây và các quy định về trang phục, quần áo phương Tây dần trở nên phổ biến.
Ban đầu vẫn có nhiều người mặc kimono, nhưng sau chiến tranh, trang phục phương Tây chủ yếu được dùng làm thường phục.
Kimono từ đó trở thành trang phục dành cho các sự kiện đặc biệt và được nhìn nhận như trang phục truyền thống của Nhật Bản ngày nay.

Uchikake là một loại lễ phục cưới cao cấp nhất, chủ yếu dành cho cô dâu trong lễ cưới.
Trang phục nổi bật với những họa tiết và đường thêu lộng lẫy trên toàn bộ bề mặt, toát lên vẻ đẹp truyền thống.
Uchikake được cho là bắt nguồn từ áo khoác giữ ấm của phụ nữ gia đình võ sĩ vào thời Muromachi.
Trang phục này được chia thành shiromuku và iro-uchikake. Thông thường, loại đầu tiên được mặc trong hôn lễ, còn loại thứ hai được mặc tại tiệc cưới.

Kuromontsuki là một loại lễ phục cao cấp nhất, chủ yếu được mặc trong tang lễ và lễ tưởng niệm.
Trang phục này dành cho cả người chưa kết hôn lẫn đã kết hôn, không phân biệt nam nữ, nhưng ngày nay thường gợi liên tưởng đến nam giới và còn được gọi là “kuro-mofuku”.
Trên nền vải đen tuyền có năm gia huy ở lưng, hai bên ngực và hai tay áo, tượng trưng cho gia đình và huyết thống.
Khi mặc, người ta thường phối cùng obi fukuro màu đen và các phụ kiện màu đen.

Furisode là một loại lễ phục cao cấp nhất dành cho phụ nữ chưa kết hôn.
Đặc trưng của trang phục là tay áo dài khoảng 75–113 cm cùng thiết kế đa dạng.
Dựa theo độ dài tay áo, furisode được chia thành ofurisode, chufurisode và kofurisode; mỗi loại được dùng trong những hoàn cảnh khác nhau.
Thông thường, ofurisode dùng làm trang phục cô dâu, chufurisode dùng trong lễ trưởng thành và đám cưới, còn kofurisode dành cho các sự kiện thường ngày.

Kurotomesode là lễ phục cao cấp nhất dành cho phụ nữ đã kết hôn và là một trong những loại kimono trang trọng nhất.
Giống kuromontsuki, trang phục có năm gia huy trên nền vải đen và họa tiết eba ở gấu áo, tạo thành một bức tranh hoàn chỉnh khi trải rộng.
Trang phục này thường được mẹ cô dâu, chú rể hoặc vợ của người mai mối mặc tại những dịp trang trọng như lễ cưới và tiệc cưới.

Về cơ bản, irotomesode giống kurotomesode, ngoại trừ màu nền không phải màu đen.
Trang phục có nhiều màu sắc từ gam ấm đến gam lạnh, tạo ấn tượng khác nhau tùy theo màu nền.
Không có quy tắc rõ ràng khi lựa chọn; người mặc thường cân nhắc sở thích, độ tuổi và mối quan hệ với họ hàng.
Cấp độ trang trọng cũng thay đổi theo số lượng gia huy: loại có năm gia huy là lễ phục cao cấp nhất, còn loại có ba hoặc một gia huy là lễ phục giản lược.
Irotomesode thường được phụ nữ chưa kết hôn có quan hệ gần gũi với gia đình mặc tại lễ cưới hoặc tiệc cưới.
Loại lễ phục giản lược cũng phù hợp với các buổi tiệc và lễ mừng.

Homongi là loại lễ phục giản lược có thể được mặc trong nhiều hoàn cảnh từ trang trọng đến thường ngày, không phân biệt tuổi tác hay tình trạng hôn nhân.
Đặc trưng của trang phục là họa tiết eba trải dài mềm mại từ vai xuống gấu áo.
Cấp độ trang trọng có thể được điều chỉnh tùy theo gia huy và họa tiết, nên homongi rất linh hoạt, phù hợp với nhiều sự kiện như đám cưới, lễ viếng đền cầu phúc cho trẻ sơ sinh, lễ Shichi-Go-San, lễ nhập học và tiệc trà.

Tsukesage là loại lễ phục giản lược có họa tiết kín đáo, giảm bớt vẻ lộng lẫy của homongi.
Trang phục thường có một họa tiết điểm nhấn ở vai trái; các họa tiết không chạy qua đường may và đều hướng lên trên.
Tùy theo obi phối cùng, tsukesage có thể được mặc phù hợp trong cả hoàn cảnh trang trọng lẫn thường ngày, mang lại nhiều lựa chọn phối đồ.
Trang phục được sử dụng ở mọi độ tuổi trong lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, cũng như khi đi xem biểu diễn hoặc dự tiệc ăn uống.

Iromuji là lễ phục giản lược không họa tiết, được nhuộm một màu duy nhất ngoài màu đen trên nền vải trắng.
Trang phục tạo ấn tượng đơn giản, kín đáo và có cấp độ trang trọng thay đổi tùy theo số lượng gia huy.
Loại có từ một gia huy trở lên được mặc trong những dịp trang trọng như đám cưới và lễ Shichi-Go-San. Loại không có gia huy được dùng làm trang phục ra ngoài trong những dịp thường ngày như tiệc ăn uống hoặc lớp học sở thích.

Komon là thường phục có các họa tiết nhỏ trải khắp bề mặt.
Với kỹ thuật nhuộm và họa tiết phong phú, loại kimono này giúp người mặc dễ dàng tận hưởng vẻ thanh nhã và rực rỡ của kimono.
Komon phù hợp khi muốn diện đẹp đôi chút để đi hòa nhạc, mua sắm hoặc dự đám cưới theo phong cách thân mật.
Tuy nhiên, vì họa tiết và thiết kế có thể tạo ra bầu không khí rất khác nhau, nên cần cân nhắc hoàn cảnh, mùa và độ tuổi của người mặc.

Tsumugi là thường phục được dệt bằng sợi tsumugi, loại sợi kéo từ những kén tằm vụn.
Đây là một trong những loại vải dệt truyền thống của Nhật Bản và đã được công nhận là Tài sản văn hóa phi vật thể quan trọng.
Do sợi được xoắn bằng tay nên độ dày không đồng đều, tạo nên kết cấu và độ phồng độc đáo.
Tùy theo phương pháp sản xuất, mỗi loại có kỹ thuật và lịch sử riêng; thiết kế độc đáo phản ánh văn hóa cùng môi trường tự nhiên của từng vùng cũng tạo nên cá tính riêng.
Nhờ độ bền và tính thực dụng cao, tsumugi thường được mặc trong đời sống hằng ngày hoặc những dịp ra ngoài nhẹ nhàng.

Yukata là loại thường phục mùa hè phổ biến và giản dị nhất trong các loại kimono.
Trang phục được cả nam lẫn nữ mặc tại những sự kiện như lễ hội pháo hoa và lễ hội mùa hè, đồng thời rất gần gũi với đời sống thường ngày.
Yukata được làm từ vải nhẹ, thoáng khí và thấm hút tốt, nổi bật với những họa tiết rực rỡ mang đậm không khí mùa hè.
Do cách mặc rất đơn giản, người mặc có thể tận hưởng nhiều phong cách khác nhau.

Shochikubai là họa tiết tượng trưng cho trường thọ, sức sống và sự thanh khiết.
Họa tiết kết hợp cây thông luôn xanh ngay cả trong mùa đông, tre mọc thẳng và hoa mơ nở sớm vào đầu xuân.
Do những loài cây này chịu được cái lạnh mùa đông nên còn được gọi là “ba người bạn mùa đông”, một thiết kế truyền thống được yêu thích tại Nhật Bản từ thời Muromachi.
Đây là họa tiết cát tường quen thuộc, thường được ưa chuộng trong dịp năm mới và các lễ mừng.

Mari là họa tiết hình cầu lấy cảm hứng từ quả bóng temari, mang lời cầu chúc về nhân duyên tốt đẹp, gia đình hòa thuận và cuộc đời hạnh phúc lâu dài.
Sợi chỉ dài dùng để làm temari mang ý nghĩa “kết duyên” và “nối dài mối duyên”.
Họa tiết này thường được dùng trên lễ phục và trang phục mừng dành cho bé gái, cũng như làm biểu tượng xua đuổi tà khí cho phụ nữ đã kết hôn.
Ngoài ra, vì mari từng là đồ chơi của giới quý tộc thời Heian nên mang hình ảnh cao quý và được yêu thích như một họa tiết thanh lịch.

Hoa anh đào là họa tiết mang ý nghĩa mùa màng bội thu, thịnh vượng và sung túc.
Do đâm chồi vào mùa xuân, hoa anh đào được xem là biểu tượng may mắn và được ưa chuộng trong nhiều dịp, đặc biệt là lễ trưởng thành đánh dấu một khởi đầu mới.
Thiết kế rực rỡ, đẹp mắt này rất được yêu thích và có nhiều biến thể như hoa nở rộ, cánh hoa bay trong gió hoặc kết hợp với các họa tiết khác.

Kumihimo là họa tiết được tạo nên bằng cách đan nhiều lớp từ nhiều sợi như tơ thô, tơ lụa và chỉ vàng bạc.
Kỹ thuật này đòi hỏi tay nghề tinh xảo; cách phối màu và kiểu đan khác nhau tạo ra vô số thiết kế cùng kết cấu độc đáo.
Vẻ đẹp trang trí làm nổi bật sự lộng lẫy của kimono và tạo nên sức hút bền lâu.
Bắt nguồn từ ý niệm “kết nối”, họa tiết có nhiều cách diễn giải như mối quan hệ nam nữ, kết nối con người và sự tiếp nối của vạn vật, nhưng chủ yếu mang ý nghĩa tinh thần về duyên phận và sự gắn bó.

Kikko là họa tiết hình học gồm các hình lục giác nối tiếp nhau.
Đây là một trong những họa tiết cát tường tượng trưng cho trường thọ và thịnh vượng, nổi bật với vẻ đẹp đều đặn.
Tên gọi bắt nguồn từ hình lục giác giống mai rùa. Họa tiết có nhiều biến thể như komochi-kikko và Bishamon-kikko.
Kikko đặc biệt được ưa chuộng trong các dịp lễ mừng như lễ viếng đền cầu phúc cho trẻ sơ sinh và đám cưới.