Tìm hiểu lịch sử đồng yên và các loại tiền tệ Nhật Bản

Được làm từ nhôm, đồng 1 yên là đồng tiền nhẹ nhất trong các loại tiền xu Nhật Bản.
Mặt trước có hình cây non ở giữa, dòng chữ “Nhật Bản” và “một yên” ở phía trên và dưới; mặt sau có số “1” cùng năm sản xuất.
Hình cây non không chỉ một loài cây cụ thể và cũng không tồn tại loài cây nào mang tên này. Hình ảnh được chọn làm biểu tượng cho sự phát triển của Nhật Bản.
Đây cũng là đồng xu duy nhất có thiết kế được quyết định qua cuộc thi công khai.
Hình cây non có 8 chiếc lá, vì vậy hãy thử quan sát kỹ.

Đồng 5 yên màu vàng có lỗ ở giữa sở hữu những đặc điểm độc đáo trong số các loại tiền xu.
Mặt trước có hình bông lúa, mặt nước và bánh răng, tượng trưng cho nông nghiệp, thủy sản và công nghiệp Nhật Bản, được bố trí từ giữa lên phía trên; phía dưới là dòng chữ “năm yên”.
Mặt sau có hình hai lá mầm ở hai bên lỗ, biểu trưng cho sự phát triển mới và niềm hy vọng vào nền dân chủ; phía trên là dòng chữ “Nhật Bản”, phía dưới ghi năm sản xuất.
Do mệnh giá chỉ được viết bằng chữ Hán, không có chữ số Ả Rập, du khách nước ngoài không biết chữ Hán có thể không đọc được và không xác định được giá trị đồng xu.

Nổi bật với màu nâu, đồng 10 yên là đồng xu có mệnh giá thấp nhất dùng được tại máy bán hàng tự động.
Mặt trước có Di sản Thế giới Phượng Hoàng Đường của Byodoin ở giữa, dòng chữ “Nhật Bản” và “mười yên” ở phía trên và dưới, bao quanh bởi họa tiết dây leo.
Mặt sau có số “10”, năm sản xuất và hình cây thường xanh như thông, tuyết tùng được quấn bằng ruy băng.
Hãy chú ý đến thiết kế Phượng Hoàng Đường của Byodoin vô cùng tinh xảo, vốn cũng được sử dụng như một biện pháp chống làm giả.
Ngoài ra, đồng 10 yên được sản xuất chủ yếu từ năm 1951 đến 1958 có các rãnh trên viền, tạo cảm giác răng cưa khi chạm vào nên được gọi là “Giza-ju”.
Hiện loại này không còn lưu hành nhiều, nhưng bạn có thể ghi nhớ như một thông tin thú vị.

Khi mới được phát hành, đồng 50 yên không có lỗ.
Thiết kế được đổi sang dạng có lỗ từ năm 1959, còn mẫu đồng 50 yên đang lưu hành hiện nay bắt đầu được sử dụng từ năm 1967.
Mặt trước có ba bông hoa cúc ở hai bên lỗ, dòng chữ “Nhật Bản” phía trên và “năm mươi yên” phía dưới.
Mặt sau khắc số Ả Rập “50” phía trên lỗ và năm sản xuất phía dưới. Viền đồng xu còn có 120 rãnh.

Đồng 100 yên rất tiện dụng và là loại tiền xu được người Nhật sử dụng nhiều nhất trong đời sống hằng ngày.
Mặt trước có ba bông anh đào núi, quốc hoa của Nhật Bản, cùng dòng chữ “Nhật Bản” phía trên và “một trăm yên” phía dưới.
Mặt sau khắc số “100” lớn bằng chữ số Ả Rập, phía dưới ghi năm sản xuất.
Viền đồng xu có 103 rãnh, nên việc so sánh với đồng 50 yên cũng khá thú vị.

Đồng 500 yên có mệnh giá cao nhất trong các loại tiền xu Nhật Bản. Hiện có hai mẫu thiết kế cũ và mới cùng lưu hành.
Mẫu cũ có hình cây hông ở mặt trước, cùng dòng chữ “Nhật Bản” phía trên và “năm trăm yên” phía dưới. Mặt sau có số “500” và năm sản xuất ở giữa, bốn phía là lá tre, quýt tachibana và cành cây.
Mẫu mới phát hành từ năm 2021 có thiết kế gần như tương tự, nhưng nặng hơn 0,1 g và đã thay đổi một số chi tiết.
Đặc điểm nổi bật là sử dụng ba loại vật liệu cùng công nghệ mới nhất, trong đó viền đồng xu có rãnh nghiêng không đồng đều lần đầu tiên trên thế giới.
Trên mép mặt đồng xu còn có các chữ siêu nhỏ “JAPAN” và “500YEN”.
Ngoài ra, khi nhìn mặt sau từ trên xuống, chữ “JAPAN” sẽ ẩn hiện trong số “0” của “500”; khi nhìn từ dưới lên, chữ “500YEN” sẽ xuất hiện tùy theo góc nhìn.
Do cả hai mẫu đều đang lưu hành, bạn có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt khi đặt cạnh nhau.

Nhật Bản phát hành tiền giấy mới vào ngày 3/7/2024, ngoại trừ tờ 2.000 yên.
Bên cạnh việc áp dụng công nghệ mới nhất, thiết kế và chân dung trên tiền cũng được thay đổi.
Tùy thời điểm đến Nhật Bản, bạn có thể bắt gặp những tờ tiền cùng mệnh giá nhưng có thiết kế khác nhau.
Tiền giấy cũ vẫn sử dụng được từ ngày 4/7 trở đi, nên bạn không cần lo lắng nếu đang sở hữu chúng.
Trên các tờ tiền cũ, chân dung nhà vi khuẩn học Noguchi Hideyo, người góp phần chống lại các bệnh truyền nhiễm, được in trên tờ 1.000 yên; tiểu thuyết gia thời Meiji (1868–1912) Higuchi Ichiyo trên tờ 5.000 yên; và nhà tư tưởng khai sáng Fukuzawa Yukichi, cũng hoạt động trong thời Meiji, trên tờ 10.000 yên.
Dưới đây là thiết kế mới và những thành tựu của các nhân vật xuất hiện trên tiền.

Fuhonsen, được đúc vào nửa sau thế kỷ 7, được cho là loại tiền đầu tiên của Nhật Bản.
Đồng tiền này mô phỏng tiền Trung Quốc có dạng tròn với lỗ vuông và được lưu hành như loại tiền riêng của Nhật Bản.
Năm 708, Wado Kaichin, được biết đến là đồng tiền đúc chính thức đầu tiên của Nhật Bản, được phát hành.
Trong khoảng 250 năm, 12 loại tiền đồng, gọi chung là Kochō Jūnisen, đã được đúc. Tuy nhiên, khó khăn tài chính và thiếu nguyên liệu khiến chất lượng dần suy giảm, làm mất lòng tin của người dân.
Kết quả là hoạt động đúc tiền chính thức bị dừng sau đợt phát hành năm 958, đưa Nhật Bản trở lại thời kỳ sử dụng tiền hàng hóa.

Trong khoảng 600 năm sau khi ngừng đúc tiền vào thời Heian (794–1185), Nhật Bản không sản xuất tiền chính thức.
Thứ được sử dụng thay thế trong giai đoạn này là tiền ngoại nhập từ Trung Quốc.
Sau khi nhà Tống, thuộc Trung Quốc ngày nay, được thành lập, thương mại Nhật–Tống phát triển mạnh, khiến lượng lớn tiền Tống tràn vào và được sử dụng rộng rãi.
Tuy nhiên, vào những năm 1400, các loại tiền kém chất lượng như tiền đúc tư nhân mô phỏng tiền Tống bắt đầu lưu hành.
Chất lượng, chủng loại và kích thước không đồng đều, giá trị của từng đồng cũng không rõ ràng, nên dường như người ta đánh giá dựa trên chất lượng kim loại.

Tình hình bắt đầu thay đổi khi bước vào thời Sengoku (1467–1590), lúc kỹ thuật tinh luyện phát triển và vàng, bạc được đưa vào sử dụng.
Để bảo đảm kinh phí quân sự, các lãnh chúa Sengoku phát triển mỏ vàng, mỏ bạc và đúc tiền nhằm củng cố quyền lực.
Đặc biệt, Koshu Kin do Takeda Shingen đúc nổi tiếng là loại tiền vàng đầu tiên của Nhật Bản.
Sau khi nắm thực quyền, Toyotomi Hideyoshi bắt đầu đúc tiền vàng và bạc từ năm 1587, đồng thời hướng tới thống nhất đơn vị tiền tệ.
Trong số đó, Tensho Naga Oban dùng làm phần thưởng đặc biệt nổi tiếng.

Sau khi Tokugawa Ieyasu thống nhất đất nước và thời Edo (1603–1868) bắt đầu, 5 loại tiền vàng và bạc được phát hành theo kích thước, chất lượng.
Đến thời điểm này, tiền tệ mới thực sự được thống nhất.
Sau đó, vị tướng quân thứ ba Tokugawa Iemitsu cho đúc đồng tiền Kanei Tsuho.
Nhờ vậy, hệ thống ba loại tiền vàng, bạc và đồng được thiết lập. Các đơn vị như ryo, kan và mon cũng ra đời, hình thành nền văn hóa tiền tệ đặc trưng của Nhật Bản.
Các cơ sở đổi tiền chuyên trao đổi ba loại tiền này cũng phát triển, đảm nhiệm vai trò tương tự ngân hàng ngày nay.

Dù Mạc phủ Edo sụp đổ và thời Meiji (1868–1912) bắt đầu, hệ thống tiền tệ cũ vẫn được duy trì, gây ra hỗn loạn kinh tế.
Năm 1871, chính quyền Meiji ban hành Sắc lệnh tiền tệ mới, đưa các đơn vị yên, sen và rin vào sử dụng theo chế độ bản vị vàng, cho phép đổi giấy bạc lấy vàng.
Đồng thời, hệ thống cũ theo cơ số 4 được chuyển sang hệ thập phân.
Tiền giấy chính phủ và tiền giấy ngân hàng quốc gia đã được phát hành nhưng không thể ổn định do tiền giả lưu hành và nhiều nhược điểm bị phát hiện.
Năm 1877, việc phát hành lượng lớn tiền giấy còn gây ra lạm phát, buộc chính phủ phải ổn định giá trị tiền tệ.
Vì vậy, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản được thành lập vào năm 1882 và chính thức phát hành tiền giấy ngân hàng Nhật Bản vào năm 1885.
Tờ tiền đầu tiên là tờ 10 yên cũ, có hình Daikokuten.

Từ năm 1942, chính phủ và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bắt đầu quản lý, điều tiết tiền tệ như hiện nay.
Sau khi chiến tranh kết thúc, lạm phát lại xảy ra, khiến chính phủ thực hiện biện pháp đổi sang đồng yên mới và thu hồi tiền cũ.
Tiếp đó, tờ 1.000 yên mới được phát hành vào năm 1950, còn đơn vị sen bị bãi bỏ vào năm 1953.

Ngày nay, việc phát hành và quản lý tiền giấy, tiền xu được phân định chặt chẽ giữa Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và chính phủ.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản là cơ quan duy nhất phát hành tiền giấy, phụ trách sản xuất thông qua Cục In ấn Quốc gia, lưu thông qua các tổ chức tài chính và quản lý.
Khi tiền giấy quay trở lại Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, chúng được kiểm định tính xác thực, bao gồm kiểm tra số lượng, dấu hiệu làm giả hoặc sửa đổi. Những tờ không còn phù hợp để lưu hành sẽ bị tiêu hủy.
Trong khi đó, tiền xu do chính phủ phát hành, được Cục Đúc tiền Nhật Bản sản xuất rồi chuyển giao cho Ngân hàng Trung ương Nhật Bản để đưa vào lưu thông.
Tương tự tiền giấy, tiền xu được đưa ra thị trường khi các tổ chức tài chính rút tiền từ tài khoản vãng lai tại Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

Nhân vật in trên tiền giấy được lựa chọn sau khi Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và Cục In ấn Quốc gia thảo luận, rồi Bộ trưởng Tài chính đưa ra quyết định cuối cùng.
Tiêu chí lựa chọn dựa trên ba yếu tố chính: khả năng chống làm giả, phẩm cách và mức độ nổi tiếng toàn quốc.
Ngoài ra còn có mục đích tôn vinh những nhân vật có công trong lịch sử và văn hóa.

Cụ thể gồm các điều kiện sau.

Trên tờ 5.000 yên bắt đầu sử dụng từ năm 2004, tiểu thuyết gia Higuchi Ichiyo trở thành phụ nữ đầu tiên được lựa chọn.
Tiền giấy mới tiếp tục sử dụng chân dung Tsuda Umeko, có thể xem là sự phản ánh tính đa dạng của thời đại.

Có ba lý do chính khiến đồng 5 yên và 50 yên có lỗ.
Thứ nhất là chống làm giả.
Khi số loại tiền xu tăng lên, việc phát hành những đồng có kích thước hoặc chất liệu tương tự nhau trở nên khó tránh khỏi, khiến nguy cơ làm giả cũng tăng cao.
Vì vậy, người ta tạo lỗ để đồng xu khó gia công hơn.
Thứ hai là giúp dễ nhận biết.
Đồng 5 yên và 10 yên, cũng như đồng 50 yên và 100 yên, có kích thước và cảm giác tương đối giống nhau nên lỗ được tạo ra để dễ phân biệt.
Thiết kế này cũng hỗ trợ người khiếm thị nhận biết nhanh bằng cách chạm tay.
Thứ ba là giảm chi phí.
Khi đồng 5 yên được phát hành lần đầu vào năm 1948, đồng 1 yên và 10 yên cũng được làm bằng đồng.
Do tình trạng thiếu tài nguyên sau chiến tranh, thiết kế có lỗ được áp dụng cho đồng 5 yên.
Như đã nêu, đồng 50 yên bắt đầu có lỗ từ năm 1959, do cần thể hiện giá trị tương đối so với đồng 100 yên.

Tại Nhật Bản, đồng 5 yên được nhiều người xem là đồng tiền may mắn.
Ngoài màu vàng, lỗ ở giữa còn mang ý nghĩa “tầm nhìn rộng mở” và được cho là giúp kết nối những mối duyên tốt đẹp.
Cách đọc “go-en” của “năm yên” cũng đồng âm với từ “duyên lành”, nên nhiều người Nhật dùng đồng tiền này làm tiền công đức tại đền, chùa.
Số lượng đồng xu còn được cho là mang những ý nghĩa khác nhau.
Chẳng hạn, 3 đồng, tương đương 15 yên, có cách chơi chữ mang nghĩa “mong có được mối duyên trọn vẹn”; 7 đồng, tương đương 35 yên, mang nghĩa “mong nhiều lần gặp duyên lành”.
Nếu có dịp viếng đền, chùa tại Nhật Bản, bạn có thể thử cầu nguyện với những quan niệm may mắn này.

Tiền được phát hành để kỷ niệm các sự kiện lịch sử hoặc cột mốc lớn trong nước được gọi là tiền kỷ niệm hoặc tiền xu kỷ niệm.
Ví dụ có đồng bạc 1.000 yên kỷ niệm Triển lãm quốc tế Nhật Bản năm 2025 và đồng vàng 10.000 yên kỷ niệm lễ đăng quang của Thiên hoàng.
Ngoài ra còn có nhiều loại được phát hành nhân dịp World Cup, Thế vận hội, kỷ niệm 100 năm hệ thống tòa án và 100 năm thành lập chế độ nội các. Kích thước, thiết kế, mệnh giá và số lượng phát hành khác nhau tùy từng loại, nhưng giống tiền giấy và tiền xu thông thường, chúng vẫn có thể dùng để mua sắm.
Tuy nhiên, một số loại có thể không sử dụng được tại máy bán hàng tự động.
Tiền kỷ niệm phát hành với số lượng ít thường được giới sưu tầm giao dịch với giá cao hơn mệnh giá thực tế.
Nếu tình cờ nhận được khi mua sắm trong chuyến đi, bạn có thể cất giữ cẩn thận.
Nếu quan tâm đến loại tiền kỷ niệm đang mở bán, bạn cũng có thể mua tại các tổ chức tài chính có phân phối hoặc Cục Đúc tiền Nhật Bản để làm kỷ niệm chuyến đi.