【Cẩm nang toàn diện về Kumihimo】Thế giới dây bện chứa đựng quan niệm thẩm mỹ của người Nhật

Nguồn gốc chính xác của kumihimo vẫn chưa được xác định. Dây đã được con người sử dụng từ bao giờ? Tại Nhật Bản, người ta cho rằng nó xuất hiện từ thời Jomon. Ban đầu, dây được dùng để buộc gỗ và đá thành công cụ săn bắt. Dây luôn cần thiết khi chế tạo công cụ mới và là thứ không thể thiếu cho quá trình phát triển công cụ. Tuy nhiên, về mặt chức năng, dây không có bước phát triển lớn sau đó. Trái lại, nó đã trải qua nhiều biến đổi với vai trò “trang trí”. Dây được dùng làm vật trang trí đầu tiên vào thời Jomon, kéo dài từ khoảng 13.000 năm trước đến khoảng 2.300 năm trước. Khởi nguồn được cho là loại dây thừng làm từ 2 bó sợi, dùng để tạo hoa văn trên đồ gốm Jomon. Các tượng đất nung haniwa thời Kofun cũng có những chi tiết trang trí trên trang phục trông giống kumihimo đơn giản. Từ đó có thể suy đoán rằng người xưa đã sử dụng kumihimo để trang trí quần áo. Trên thế giới, dấu tích sử dụng dây cũng được cho là từng xuất hiện ở Đế chế Inca.

Vào thời Asuka và Nara, kỹ thuật kumihimo phức tạp và tiên tiến được truyền từ Trung Quốc sang Nhật Bản cùng với Phật giáo. Trong chân dung Thái tử Shotoku thời Asuka, kumihimo được khắc họa như sợi dây dùng để treo kiếm bên hông. Có vẻ như các sợi màu đỏ, tím, xanh non, nâu nhạt, nâu đậm và xanh navy được bện theo kiểu tương tự dệt trơn để tạo hoa văn đối xứng. Không chỉ được dùng để trang trí phụ kiện nam giới, kumihimo còn được sử dụng rộng rãi trong thời kỳ Phật giáo hưng thịnh này, từ buộc kinh cuộn đến trang trí pháp khí. Kumihimo thời đó được cho là mang đậm ý nghĩa tôn giáo, bởi trong văn hóa Phật giáo, nó hàm chứa ý nghĩa “buộc và bảo vệ những điều thiêng liêng”.

Vào thời Heian, cùng với sự phát triển của văn hóa cung đình, kỹ thuật kumihimo du nhập từ lục địa được bổ sung nét tinh tế đặc trưng của người Nhật. Các cách bện phức tạp dần phát triển, tạo nên những hoa văn mang ý nghĩa may mắn và các sản phẩm nhuộm nhiều màu. Giới quý tộc trang trí mũ miện và lễ phục bằng kumihimo được chăm chút kỹ lưỡng về cách bện và màu sắc. Ngoài ra, chúng còn được dùng làm dây trang trí cho đồ nội thất.

Từ thời Kamakura, khi tầng lớp võ sĩ cai trị xã hội, kumihimo trở thành một phần không thể tách rời của võ cụ. Nhờ độ co giãn và độ bền cao, kumihimo được phổ biến và ứng dụng rộng rãi. Chẳng hạn, dây được quấn quanh chuôi kiếm theo kỹ thuật “tsukamaki” để chống trượt khi cầm và cố định đồ bảo hộ, hoặc được dùng làm “sageo” để giữ kiếm không tuột khỏi vỏ. Kumihimo còn đóng vai trò “odoshi”, liên kết các bộ phận của áo giáp mà vẫn đảm bảo khả năng cử động. Do chủ yếu trở thành phụ kiện võ cụ, màu sắc của dây cũng trầm hơn.

Hiện nay có khoảng 100 kiểu thiết kế bện thủ công. Cấu trúc cơ bản làm nền tảng cho kỹ thuật này đã được hoàn thiện từ thời Muromachi và vẫn là cơ sở để chế tác kumihimo ngày nay.

Vào cuối thời Edo, đai obi của trang phục Nhật Bản định hình như hiện nay và kumihimo bắt đầu được dùng làm obijime, obidome. Nhờ đó, nó không chỉ dành cho võ sĩ mà còn phổ biến trong dân chúng, trở thành một phần của trang phục thường ngày. Các nghệ nhân kumihimo chuyên nghiệp cũng xuất hiện, tạo nên những loại dây mang nét đặc trưng của từng địa phương.

Ngày nay, bên cạnh việc tiếp nối truyền thống như một nghề thủ công, kumihimo không còn chỉ giới hạn ở obijime và obidome mà còn được dùng làm phụ kiện thời trang như dây đeo và vòng tay. Nghề này vẫn tiếp tục tìm kiếm những thiết kế mới trong khi gìn giữ truyền thống.

Nút thắt lấy cảm hứng từ hoa mơ.
Kiểu nút mô phỏng dáng hoa mơ cứng cáp và rất khó tháo sau khi thắt, vì vậy tượng trưng cho mối gắn kết bền chặt.
Hoa mơ nở sau khi vượt qua mùa đông giá rét nên còn mang ý nghĩa vận mệnh chuyển biến tốt đẹp.
Ngoài ra, hoa mơ được tin là có khả năng trừ tà, vì thế nút thắt cũng mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu.
Nút thường được dùng trong nhiều dịp mừng như kết hôn, có việc làm mới hoặc tân gia.

Đây là một trong những kiểu nút dùng để trang hoàng trang nghiêm trước bàn thờ Phật, thường thấy tại các ngôi chùa.
Nút thắt này mang ý nghĩa may mắn.

Đây là một kiểu “musubikiri” khó tháo sau khi thắt, thường được dùng trong các dịp mừng không mong lặp lại lần nữa như kết hôn hoặc bình phục sau bệnh.
Hai đầu nút tạo thành vòng tròn giống bào ngư, được cho là nguồn gốc của tên gọi này.
Khi kéo hai đầu, nút sẽ càng thắt chặt, vì vậy còn hàm chứa lời chúc mối gắn kết “bền lâu mãi mãi”.

Tên gọi bắt nguồn từ hình dáng nút thắt giống hoa cúc.
Đây là nút trang trí mang điềm lành, hàm chứa ý nghĩa kéo dài tuổi thọ và trường thọ.
Nút thường được dùng làm tua trang trí cho áo khoác kimono, dây buộc tay áo, kiếm hoặc cung.

Nút được đặt tên theo hình dáng giống chữ “kuni”.
Nhờ cấu trúc phức tạp, nút mang ý nghĩa bình an và may mắn. Tại Trung Quốc, kiểu này được gọi là “Zaojing Jie”.

Đây là một trong những nút thắt mang điềm lành, gửi gắm ước nguyện được thành hiện thực.
Nhìn từ phía trước, nút thắt giống hình vuông “kuchi”; nhìn từ phía sau lại giống hình chữ thập “ju”.
Kết hợp 2 chữ này tạo thành chữ “kanau”, nghĩa là “thành hiện thực”, nên nút có tên như vậy. Nó được dùng để thắt bùa hộ mệnh và thẻ gỗ nhận tại các đền Thần đạo, chùa Phật giáo.

Nút được đặt tên theo hình dáng giống mai rùa.
Từ xa xưa, rùa là biểu tượng của sự trường thọ. Vì vậy, nút thắt này hàm chứa “ước nguyện trường thọ” và mong mọi điều “bền lâu mãi mãi”. Vào dịp năm mới, nút được dùng để trang trí kadomatsu và bánh kagamimochi.

Nút được truyền đến Nhật Bản cùng với Phật giáo và được cho là dẫn dắt vạn vật đến hạnh phúc nhờ sức mạnh của Đức Phật.
Nó được dùng trang trí pháp khí keman hoặc làm dây ở phần ngực của búp bê.
Nút còn hàm chứa ý nghĩa gắn kết vợ chồng và kết nối duyên lành.

Đây là một trong những nút trang trí có từ lâu đời. Ý nghĩa thay đổi tùy theo hình dạng nút thắt.

Ngoài ra, nút còn được dùng trong các dịp mừng đám cưới.

Nút được dùng trên tua trang trí của áo cà sa mà các nhà sư mặc.
Nó hàm chứa ý nghĩa thắt buộc để gìn giữ cẩn thận những kinh văn quý giá.
Nút còn là biểu tượng may mắn với ý nghĩa củng cố sự gắn kết.

Showen Kumihimo bán các sản phẩm kumihimo đã được thắt tạo hình.
Toàn bộ công đoạn thắt nút đều do nghệ nhân thực hiện bằng tay.

Công ty có khoảng 10 nghệ nhân phụ trách gia công nội bộ, nhưng chừng đó không đủ để sản xuất hàng nghìn đến hàng chục nghìn sản phẩm mỗi năm.
Vì vậy, kể từ khi thành lập, riêng tại Uji đã có khoảng 60 nghệ nhân làm việc tại nhà, đảm nhiệm công đoạn thắt kumihimo.
Cả thành phố Uji cùng góp sức tạo nên những sản phẩm thủ công. Chính hệ thống sản xuất này giúp doanh nghiệp duy trì chất lượng cao ngay cả với những lô hàng nhỏ.
Khi biết từng sản phẩm đều được làm bằng tay, bạn sẽ càng thêm trân quý chúng.
Ngoài ra, bạn cũng có thể chỉ mua dây kumihimo rồi tự thắt theo hình dạng yêu thích để sáng tạo sản phẩm riêng.

Dây đeo lụa nguyên chất có nhiều màu sắc và thiết kế đa dạng.
Đây là món quà lưu niệm đặc biệt được ưa chuộng để trang trí điện thoại, đồng thời có thể xem là phụ kiện biểu tượng của Showen Kumihimo. Ngoài điện thoại, dây còn có thể dùng để trang trí túi xách, gậy chống hoặc gắn vào chìa khóa, USB và nhiều vật dụng khác. Dây có 10 thiết kế gồm nhuộm tự nhiên, trừ tà, chirimen, Edouchi, Yagasuri, Kinutsuya, Ayakorai, Cubic, Yotsugumi và Urakin; mỗi thiết kế có từ 5–11 màu. Đặc trưng của sản phẩm là vẻ bóng bẩy, sang trọng của lụa.

Đây cũng là một trong những sản phẩm rất được yêu thích. Phát huy tối đa ưu điểm của kumihimo, sản phẩm nổi bật với độ bóng và nhẹ đặc trưng của lụa. Chất liệu lụa mềm mại, dịu nhẹ khi đeo quanh cổ, không gây thêm áp lực lên vai và cổ.
Dây có 4 kiểu bện gồm Kaku Yatsu, Yatsugumi, Karauchi và Yotsugumi, với 3–6 màu để lựa chọn.

Dây giày làm từ kumihimo là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn đôi giày thể thao yêu thích trông thời trang hơn. Để thương mại hóa sản phẩm, nhà sản xuất đã thử nghiệm nhiều lần trong hơn 1 năm, từ tạo độ lồi lõm, làm mềm dây đến điều chỉnh chiều rộng. Đây cũng là món quà lý tưởng dành cho người yêu giày.

Hộp đựng danh thiếp được thiết kế dựa trên cách phối màu “kasane no irome”, một nét văn hóa màu sắc truyền thống thanh nhã của Nhật Bản do giới quý tộc Heian sáng tạo. Nghệ nhân khâu ghép loại kumihimo bóng đẹp gọi là Yamatogumi và hoàn thiện từng sản phẩm bằng tay. Sản phẩm có bề mặt dày dặn, nổi khối và mang lại cảm giác rất ấm áp.

Những sản phẩm trên chỉ là một vài ví dụ; vẫn còn rất nhiều phụ kiện kumihimo hấp dẫn khác.
Sau khi trải nghiệm làm kumihimo, hãy thử mua sắm quà lưu niệm cho bản thân, gia đình hoặc bạn bè!