Thần đạo là gì? Tín ngưỡng gắn liền với đời sống và tinh thần của người Nhật

Thần đạo quan niệm rằng thần linh ngự trong vạn vật.
Đây là tín ngưỡng đa thần, thờ phụng mọi thứ từ tự nhiên như nước, mặt trời, mặt trăng đến động vật, các nhân vật thần thoại và vật dụng sinh hoạt. Đối tượng thờ phụng được gọi là “Yaoyorozu no Kami”, nghĩa là vô số vị thần.
Thần đạo cũng linh hoạt tiếp nhận các vị thần ngoại lai. Nhiều vị thần ngày nay đã trở thành thần của Nhật Bản thực ra có nguồn gốc từ nước ngoài.
Điều này cũng có thể xem là nét đặc trưng của người Nhật: nhiều người tự cho mình không theo tôn giáo nào và không cảm thấy mâu thuẫn khi thờ nhiều vị thần.
So với các tôn giáo độc thần phổ biến trên thế giới, tiêu biểu là Hồi giáo chỉ tôn thờ Allah là vị thần duy nhất, đây là quan niệm thuộc số ít.
Do là tín ngưỡng đa thần nên Thần đạo không tồn tại một chuẩn mực công lý tuyệt đối. Người ta thường cho rằng các vị thần trong Thần đạo cũng có cảm xúc như con người.
Đặc biệt, linh hồn oán hận của những nhân vật kiệt xuất qua đời trong bi kịch được cho là có thể gây ra thiên tai và tai họa, vì vậy họ cần được thờ phụng chu đáo tại đền.
Những ví dụ nổi tiếng về đền thờ nhân vật lịch sử gồm Đền Hachiman thờ Thiên hoàng Ojin và Đền Sudo thờ Hoàng tử Sawara.

Thần đạo thờ chính tự nhiên nên không có quan niệm nhân cách hóa đối tượng tín ngưỡng, vì vậy được cho là không thờ tượng thần.
Thờ tượng thần là hành vi tôn kính một hình tượng được tạo ra làm đối tượng tín ngưỡng như một vị thần.
Chẳng hạn, trong Phật giáo, tín đồ chắp tay lễ bái trước tượng Phật mang hình dáng của Đức Phật Thích Ca, như tượng Thích Ca Như Lai.
Thay vào đó, Thần đạo thờ “yorishiro”, vật được xem là nơi thần linh, thần thể hoặc linh khí của vùng đất linh thiêng ngự vào.
Yorishiro thường là cây cối hoặc những tảng đá lớn được cho là nơi thần linh trú ngụ. Vì vậy, người Nhật từ lâu đã tôn kính và thờ phụng đá, cây.
Ngày nay vẫn có những đền thờ giăng dây thừng thiêng quanh cây cổ thụ để đánh dấu đó là yorishiro.
※Khái niệm thờ tượng thần có nhiều cách diễn giải và quan điểm khác nhau, vì vậy nội dung trên chỉ nên được xem là một cách lý giải.

Thần đạo dựa trên các nghi lễ được truyền lại từ thời cổ đại và tín ngưỡng tự nhiên coi trọng lòng kính sợ đối với tổ tiên, vì vậy không có người sáng lập hay giáo chủ.
Sự tự do và linh hoạt trong tín ngưỡng của từng vùng, dòng họ và cá nhân được tôn trọng. Do đó, dù cùng theo Thần đạo, nội dung tín ngưỡng đôi khi vẫn khác nhau.
Ngoài ra, Thần đạo chú trọng truyền đạt các giá trị hơn là những lời răn dạy, nên việc không có kinh điển hay giáo lý cũng là điểm khác biệt lớn so với các tôn giáo khác.
Có thể nói rằng người Nhật vẫn thực hành Thần đạo ở tầng sâu trong tâm thức mà không cần đến giáo chủ hay kinh điển.
Những đặc điểm này của Thần đạo thường rất khó hiểu và ít được các tôn giáo khác, tiêu biểu là Cơ Đốc giáo, lý giải đầy đủ.

Như bảng dưới đây, đền Thần đạo có nhiều tên gọi khác nhau tùy theo phẩm cấp và uy thế.
Chỉ nhìn tên đền cũng có thể hiểu được nguồn gốc và đặc trưng của nơi đó, đây là một điểm khá thú vị.
Nắm được đặc điểm của từng tên gọi sẽ giúp hành trình tham quan các đền thờ trở nên thú vị hơn.

Trong kiến trúc đền Thần đạo, cổng torii là công trình mang tính biểu tượng.
Cổng torii sừng sững ở lối vào đánh dấu ranh giới giữa bên trong đền, tức vùng đất linh thiêng, với bên ngoài là thế tục.
Cổng vừa duy trì sự tôn nghiêm bên trong đền, vừa cho biết đây là nơi linh thiêng có thần ngự trị.
Cấu trúc và kiểu dáng cổng khác nhau tùy từng đền, với hơn 60 loại được biết đến.
Chozuya, nơi thanh tẩy cơ thể và tâm hồn trước khi lễ bái, cũng là công trình đặc trưng của đền Thần đạo.
Công trình này chủ yếu nằm giữa cổng torii và chính điện. Khách viếng rửa tay và súc miệng để loại bỏ ô uế, qua đó gìn giữ sự thanh khiết mà các vị thần Nhật Bản coi trọng.
Ngoài ra, các bức tượng như komainu có vai trò bảo hộ, xua đuổi tà khí và jinme, tức ngựa được dâng để cầu nguyện vọng thành tựu, cũng gắn liền với đền Thần đạo.

Khi viếng đền Thần đạo, có nhiều quy tắc từ cách đi qua cổng torii đến thời điểm bỏ tiền lễ.
Dưới đây là nghi thức tiêu biểu “hai lần cúi, hai lần vỗ tay, một lần cúi”.
Đây là nghi thức lễ bái cơ bản tại đền, được thực hiện theo các bước sau.

Số lần thực hiện có thể khác nhau tùy khu vực hoặc đền thờ, vì vậy bạn nên làm theo hướng dẫn tại nơi đó.

“Kannushi” là tên gọi chung dành cho những người phụng sự tại đền Thần đạo, đảm nhiệm việc cử hành nghi lễ và bảo dưỡng khuôn viên. Tên gọi chính thức của họ là “shinto priest”.
Sau khi được chứng nhận thông qua Hiệp hội Đền thờ Thần đạo hoặc trường đại học, họ sẽ được cấp bậc và nhận tư cách shinto priest.
Shinto priest có các chức vụ dưới đây, nhưng hiện nay nhiều đền phải để một người kiêm nhiệm do thiếu nhân lực.

Ise Jingu được gọi thân mật là “O-Ise-san”. Dù thường được gọi là “Ise Jingu”, tên chính thức của đền chỉ là “Jingu”.
Nơi đây được xem là đền thờ vị thần bảo hộ quốc gia và đến nay vẫn được tôn kính như trung tâm của mọi đền Thần đạo trên toàn quốc.
Jingu gồm Naiku (Kotaijingu), nơi thờ Amaterasu Omikami, vị thần tổ tiên của Hoàng gia; Geku (Toyouke Daijingu), nơi thờ vị thần bảo hộ đời sống, bao gồm ăn, mặc, ở và các ngành nghề; cùng các đền phụ, đền trực thuộc và nhiều đền khác, tổng cộng 125 đền.
Các điện thờ được xây bằng gỗ bách theo phong cách kiến trúc cổ truyền Nhật Bản “Shinmei-zukuri”. Cứ 20 năm một lần, hai chính cung và 14 biệt cung lại tiến hành nghi lễ Shikinen Sengu, trong đó điện thờ được xây mới và thần thể được chuyển sang nơi mới.

Izumo Taisha được ghi lại trong Kojiki (năm 712), bộ sử cổ nhất Nhật Bản, và là một trong những ngôi đền cổ quan trọng nhất đất nước, sánh ngang với Ise Jingu. Vị thần chính được thờ là Okuninushi no Okami, nổi tiếng là thần se duyên.
Đền nổi tiếng với sợi dây thừng thiêng khổng lồ trước Kaguraden. Với chiều dài 13 m và trọng lượng 5,2 tấn, đây là một trong những sợi dây lớn nhất Nhật Bản.
Chính điện được xây lại vào năm 1744 theo phong cách kiến trúc đền Thần đạo cổ nhất Nhật Bản và đã được công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Meiji Jingu được thành lập vào năm 1920 để thờ Thiên hoàng Meiji và Hoàng hậu Shoken.
Khu đền gồm Naien thanh tịnh, uy nghiêm với chính điện và khu vườn; Gaien có nhiều cơ sở thể thao chất lượng cao, tiêu biểu là Phòng tranh Tưởng niệm Meiji; cùng Meiji Kinenkan, một trung tâm tổ chức lễ cưới tổng hợp.
Khu rừng nhân tạo được tạo nên từ khoảng 100.000 cây do người dân khắp cả nước dâng tặng nay đã trở thành một khu rừng xanh tốt đến mức khó tin là nằm giữa trung tâm Tokyo, mang bầu không khí huyền bí. Nơi đây cũng nổi tiếng là địa điểm linh thiêng giàu năng lượng.