Vẻ đẹp Nhật Bản nở rộ trên đầu ngón tay! Trải nghiệm nghệ thuật truyền thống tsumami zaiku tại Oharibako, Kyoto

Chỉ có 2 kỹ thuật cơ bản: maru-tsumami và ken-tsumami.

Maru-tsumami là kỹ thuật gấp chồng một mảnh vải vuông rồi tạo đầu cánh tròn. Đặc trưng của kỹ thuật này là những đường cong mềm mại, thường được dùng để thể hiện các loài hoa có dáng tròn như hoa anh đào, hoa mơ, hoa trà và cẩm tú cầu. Nhờ hình dáng tròn trịa mang lại cảm giác dịu dàng, đáng yêu, kỹ thuật này thường xuất hiện trên phụ kiện tóc dùng trong lễ Shichi-Go-San.

Ken-tsumami là kỹ thuật gấp chồng một mảnh vải vuông rồi tạo đầu cánh nhọn. Với hình dáng sắc nét, kỹ thuật này được dùng để thể hiện hoa cúc, hoa tử đằng, lá trúc và các loại lá cây. So với maru-tsumami, ken-tsumami dễ tạo cảm giác ba chiều và chuyển động hơn, đồng thời giúp tổng thể tác phẩm thêm cân đối, sắc sảo.

Cả maru-tsumami và ken-tsumami đều được làm bằng cách gấp vải hình vuông. Điểm khác biệt duy nhất nằm ở cách gấp lần thứ 3. Chỉ một thay đổi nhỏ như vậy cũng đủ làm biểu cảm của cánh hoa biến đổi rõ rệt.

Việc kết hợp 2 kỹ thuật này giúp tạo nên nhiều kiểu hoa, cây cỏ và động vật phong phú, đồng thời cũng là một trong những nét hấp dẫn của tsumami zaiku. Không ít tác phẩm sử dụng cả hai, chẳng hạn phần hoa làm bằng maru-tsumami còn phần lá dùng ken-tsumami. Từ chỉ 2 kỹ thuật cơ bản mà có thể tạo ra vô số loài hoa, qua đó có thể cảm nhận chiều sâu của nghệ thuật tsumami zaiku.

Người Nhật từ lâu đã thể hiện bốn mùa qua nhiều lĩnh vực như bánh wagashi, phòng trà, kimono, nghệ thuật cắm hoa và hương thơm. Tsumami zaiku cũng vậy: hoa cỏ và thiên nhiên được tái hiện bằng vải để thưởng thức sự chuyển mình của bốn mùa. Mỗi loài hoa đều mang một ý nghĩa riêng. Chẳng hạn, hoa mơ, một họa tiết tiêu biểu của tsumami zaiku, tượng trưng cho sự khởi đầu của mùa xuân mới vì đây là loài hoa nở sớm nhất giữa giá lạnh khắc nghiệt. Hoa tử đằng với những chùm hoa buông dài thể hiện sự thanh lịch và thịnh vượng, còn lá phong đỏ tượng trưng cho thời điểm mùa thu đã vào độ sâu sắc. Việc phản chiếu bốn mùa trên những mảnh vải nhỏ cho thấy rõ tình yêu thiên nhiên của người Nhật. Trên thực tế, maiko cài hana kanzashi với loài hoa khác nhau theo từng tháng. Tập quán này cũng là một ví dụ tiêu biểu cho văn hóa Nhật Bản về việc khoác mùa lên trang phục.

Oharibako nằm tại quận Kita, thành phố Kyoto, là nơi tổ chức các lớp trải nghiệm để du khách tự tay làm tsumami zaiku. Cơ sở nằm ngay gần chùa Daitoku-ji, giữa một khu vực có nhiều ngôi chùa lịch sử và nhà phố machiya, mang đậm bầu không khí của cố đô. Oharibako được thành lập vào năm 1945 với tư cách là cửa hàng bán sợi tại Nishijin, Kyoto, vùng sản xuất Nishijin-ori nổi tiếng. Khi đó, cửa hàng cung cấp sợi dùng để dệt Nishijin-ori cao cấp cho các nghệ nhân trên khắp Kyoto. Sau này, nơi đây bắt đầu tham gia sản xuất dây bện kumihimo và dây thắt obi, rồi phát triển thành cơ sở đảm nhiệm toàn bộ quy trình từ sản xuất đến kinh doanh tsumami zaiku như hiện nay. Mỗi ngày, 7 nghệ nhân tại đây đều tạo ra những tác phẩm tsumami zaiku tuyệt đẹp.

Tại lớp trải nghiệm này, bạn có thể làm trâm kanzashi, kẹp cài và nhiều món đồ khác bằng kỹ thuật tsumami zaiku. Nghệ nhân sẽ hướng dẫn ngay bên cạnh trong toàn bộ quá trình, từ chọn màu đến hoàn thiện sản phẩm. Bạn không cần mang theo dụng cụ nên có thể tham gia rất thuận tiện. Lớp trải nghiệm đã hoạt động khoảng 20 năm và đón hơn 20.000 người tham gia. Dù số lượng người trải nghiệm rất lớn, chưa có ai không thể hoàn thành tác phẩm. Vì vậy, bất kỳ ai cũng có thể vui vẻ thử sức. Ngoài tiếng Nhật, lớp còn hỗ trợ tiếng Anh nên rất được du khách quốc tế yêu thích.

Trải nghiệm làm tsumami zaiku được tổ chức tại tòa nhà phụ. Đây là một ngôi nhà phố machiya ở Kyoto từ thời Taisho đã được cải tạo. Khoảng sân vườn nhỏ nhìn từ cửa sổ tạo nên một không gian tuyệt đẹp.

Tại lớp trải nghiệm, bạn có thể làm một món tsumami zaiku độc đáo của riêng mình vì có rất nhiều lựa chọn về hình dáng bông hoa, màu cánh hoa và các chi tiết khác.

Trước tiên, hãy chọn hình dáng bông hoa. Có 3 loại là hoa mơ, hoa cúc và hoa biến tấu. Cách gấp cánh hoa sẽ thay đổi tùy theo hình dáng được chọn. Lần này, tôi chọn hoa cúc. Một điểm thú vị là bạn có thể thong thả xem mẫu rồi quyết định ngay trong ngày. Nghe nói nhiều người cũng phân vân không biết chọn loại nào, vì vậy bạn cứ dành thời gian cân nhắc.

Tiếp theo là chọn loại đế. Có 3 lựa chọn gồm kẹp cài, trâm kanzashi và móc trang trí túi xách. Riêng móc trang trí túi xách cần trả thêm 200 yên. Trâm kanzashi không có khả năng tự cố định nên được dùng bằng cách cắm vào phần tóc đã búi gọn. Lần này, tôi chọn kẹp cài vì có thể sử dụng dễ dàng.

Tiếp theo, hãy chọn màu hoa. Trong 12 màu, bạn sẽ chọn 6 mảnh nếu làm hoa mơ hoặc hoa biến tấu và 9 mảnh nếu làm hoa cúc. Có thể dùng toàn bộ cùng một màu hoặc phối 2 hay 3 màu. Vải dùng trong trải nghiệm là lụa habutae nguyên chất, cùng loại với vải dùng làm phụ kiện tóc của maiko. Vì hoa cúc lần này cần 9 mảnh, tôi dùng nhíp chọn 3 mảnh màu hồng đậm, 3 mảnh màu xanh nhạt và 3 mảnh màu tím nhạt.

Bây giờ hãy bắt đầu làm. Người mới hay không khéo tay cũng không cần lo lắng vì nghệ nhân sẽ luôn ở bên hướng dẫn tận tình. Với hoa cúc, bạn sẽ làm 9 cánh nhọn bằng kỹ thuật ken-tsumami. Hoa mơ gồm 6 cánh maru-tsumami, còn hoa biến tấu kết hợp 3 cánh ken-tsumami và 3 cánh maru-tsumami.

Trước tiên, dùng nhíp kẹp 1 mảnh vải. Hãy kẹp mảnh vải vuông theo đường chéo, sao cho đầu nhíp nằm chính xác tại các góc. Sau đó gấp đôi mảnh vải. Khi đã gấp đôi, kẹp lại bằng nhíp theo hướng về góc vuông của hình tam giác.

Xoay nhíp sang trái rồi tiếp tục gấp đôi. Sau đó rút nhíp ra, kẹp từ phía góc vuông của hình tam giác và gấp đôi thêm một lần nữa.

Tiếp theo, kẹp lại bằng nhíp theo hướng về phía đầu vải đã xếp chồng. Dùng kéo cắt phần nhô ra cho đều. Vì có bước cắt chỉnh này nên ở các công đoạn trước, vải hơi lệch một chút cũng không sao.
Nhúng phần vừa cắt đều vào hồ dán. Như vậy, 1 cánh hoa đã hoàn thành.

Lặp lại thao tác này để làm đủ 9 cánh. Khi quen tay, bạn sẽ nhận thấy mình tiến bộ rất nhanh. Vì từng công đoạn đều rất tỉ mỉ nên tôi có thể hoàn toàn tập trung vào công việc.

Khi cả 9 cánh hoa được cắm vào hồ dán, trông chúng vô cùng đáng yêu, giống như những đôi tai thỏ. Nghe nói nhiều người cũng chụp ảnh vì yêu thích dáng vẻ này.

Sau khi hoàn thành các cánh, hãy gắn chúng lên đế. Dùng nhíp gắp từng cánh hoa rồi đặt lên phần đế đã phết hồ. Trước tiên, gắn 3 cánh của màu thứ nhất sao cho cách đều nhau. Tiếp tục tương tự với màu thứ 2 và thứ 3, sau đó điều chỉnh sự cân đối của các cánh là bông hoa cúc đã hoàn thành!

Tiếp theo, hãy chọn 1 nhụy hoa để đặt ở chính giữa. Có 2 loại là pha lê và dây xoắn màu vàng kim. Tùy lựa chọn mà ấn tượng của bông hoa sẽ thay đổi đáng kể. Dây xoắn vàng kim tạo cảm giác đáng yêu, còn pha lê có vẻ trưởng thành hơn nên lần này tôi chọn pha lê.

Sau khi gắn nhụy hoa, bước cuối cùng là chọn màu sắc và kiểu dáng của phần trang trí rủ xuống để món tsumami zaiku thêm lộng lẫy. Phần trang trí hình hoa tử đằng làm bằng tsumami zaiku có 7 màu, còn tua kirifusa bằng lụa nguyên chất cũng có 7 màu để lựa chọn. Nếu chọn móc trang trí túi xách, bạn chỉ có thể chọn tua kirifusa.
Tôi đặt tác phẩm vừa làm cạnh từng kiểu trang trí rủ xuống để cân nhắc loại phù hợp. Vì nhụy pha lê đã tạo cảm giác hơi trưởng thành, tôi chọn phần trang trí tsumami zaiku hình hoa tử đằng để thêm nét đáng yêu. Màu của phần rủ xuống có thể trùng với màu cánh hoa hoặc hoàn toàn khác. Lần này, để tạo sự thống nhất, tôi chọn màu tím nhạt giống với cánh hoa.

Gắn phần trang trí rủ xuống là tác phẩm đã hoàn thành! Nhờ nghệ nhân hướng dẫn tận tình, tôi đã làm được một món tsumami zaiku mà mình vô cùng yêu thích!

Tác phẩm sẽ được chuyển sang đế làm từ gỗ tuyết tùng Kitayama, loại gỗ thương hiệu của Kyoto, để bạn mang về ngay trong ngày.

Tuy nhiên, vì hồ dán vẫn chưa khô hoàn toàn nên bạn không thể sử dụng tác phẩm ngay trong ngày làm. Nếu muốn đeo món tsumami zaiku tự làm trong chuyến du lịch Kyoto, bạn nên tham gia trải nghiệm muộn nhất vào ngày hôm trước. Từ ngày hôm sau, hãy thử thuê yukata hoặc kimono, cài món tsumami zaiku do chính mình làm lên tóc rồi dạo quanh phố phường Kyoto.

Trong trải nghiệm này, bạn có thể sử dụng các dụng cụ truyền thống để học kỹ thuật tsumami zaiku đích thực. Chẳng hạn, vải habutae là loại lụa nguyên chất truyền thống dùng cho tsumami zaiku, được nhuộm thủ công tại Kyoto nên có cách lên màu đặc trưng. Hồ dán sử dụng trong lớp cũng là loại hồ tinh bột truyền thống mà các nghệ nhân thực sự dùng. Vì hồ tinh bột cần nhiều thời gian để khô nên có thể chỉnh sửa những chi tiết nhỏ và mang lại độ linh hoạt cao hơn. Trước đây, tôi đã nhiều lần cài tsumami zaiku lên tóc trong những dịp trọng đại như lễ Shichi-Go-San, lễ trưởng thành và lễ tốt nghiệp, nhưng chưa từng nghĩ mình có thể tự tay làm ra nó. Dù không khéo tay, tôi vẫn có thể thực hiện khá dễ dàng. Những phần khó cũng được nghệ nhân chỉnh lại, nhờ vậy tác phẩm hoàn thiện rất đẹp. Tự tay làm từng cánh hoa khiến tôi càng thêm gắn bó và có được một món đồ yêu thích. Lần tới khi mặc yukata hoặc kimono, tôi muốn sử dụng món tsumami zaiku do chính mình làm.

Ngoài trải nghiệm tự làm, bạn còn có thể mua các sản phẩm tsumami zaiku do nghệ nhân trực tiếp chế tác.
Các sản phẩm rất đa dạng, từ phụ kiện tóc đáng yêu dành cho trẻ em trong lễ Shichi-Go-San đến những món trang sức tóc lộng lẫy, mang nét trưởng thành để sử dụng trong lễ trưởng thành. Hãy tìm một món yêu thích để mua làm quà lưu niệm.

Tsumami zaiku có nhiều thiết kế khác nhau như hoa, chim và động vật. Bằng cách kết hợp các kiểu gấp, người thợ có thể tạo ra vô số mẫu mã, được cho là phong phú như chính số loài hoa.
Cửa hàng cũng bán các nguyên liệu làm tsumami zaiku như vải habutae và tua trang trí dành cho những người muốn theo đuổi bộ môn này như một sở thích.

Nghe nói không ít người sau khi tham gia trải nghiệm đã muốn tiếp tục làm tsumami zaiku như một thú vui. Vì vậy, nơi đây còn tổ chức lớp học tsumami zaiku quanh năm. Học viên sẽ được hướng dẫn cách gấp các loài hoa tương ứng với đủ 12 tháng, chẳng hạn hoa cẩm tú cầu vào tháng 6.

Điểm đặc biệt thu hút ánh nhìn bên trong Oharibako là bức tường được phủ kín bằng những tác phẩm tsumami zaiku. Đây không phải hàng bán mà là đồ trang trí cửa hàng, nhưng khung cảnh tsumami zaiku trải kín bề mặt thực sự rất ấn tượng, tựa như một cánh đồng hoa. Vẻ rực rỡ ấy khiến người xem khó rời mắt. Khi ghé thăm, bạn cũng nên dành thời gian chiêm ngưỡng nơi này.