Ánh sáng lấp lánh! Khám phá thế giới sâu sắc của “sợi vàng bạc”

Sợi vàng bạc được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, không phân biệt trang phục Nhật Bản hay phương Tây: từ đai gấm vàng lộng lẫy, trang phục Kabuki và Noh, pháp phục của các cao tăng, kesho-mawashi của yokozuna trong sumo cho đến đồ trang trí nội thất như rèm cửa, và gần đây còn có áo blouse, đồ dệt kim và váy đầm. Trên thực tế, khoảng 80% sợi vàng bạc sản xuất trên toàn Nhật Bản đến từ khu vực Minamiyamashiro ở phía nam tỉnh Kyoto. Riêng thành phố Joyo chiếm khoảng 50%–60% tổng sản lượng cả nước.

Sợi vàng bạc sản xuất tại Joyo được chuyển đến các vùng dệt nổi tiếng như Nishijin và Tango ở Kyoto, cũng như Tokamachi thuộc tỉnh Niigata và thành phố Kiryu thuộc tỉnh Gunma. Đáng ngạc nhiên là sản phẩm còn được xuất khẩu ra nước ngoài. Sợi vàng bạc của Joyo được dùng cả trong sari, trang phục truyền thống của các nước Nam Á như Ấn Độ, Nepal và Pakistan. Ngoài Đông Nam Á, Trung Đông và châu Âu, loại sợi này còn xuất hiện trong trang phục sân khấu tại các công viên chủ đề và trang phục biểu diễn của thần tượng. Nhờ ánh sáng lấp lánh, sợi vàng bạc rất phù hợp để giúp khán giả ở xa cũng có thể nhận ra ngay vẻ xa hoa, rực rỡ của trang phục.

Ngoài lề một chút, những dải băng bạc được bắn lên trong các buổi biểu diễn âm nhạc cũng được sản xuất tại Joyo. (Đó là loại màng được cắt với khổ rộng hơn so với công đoạn tạo sợi vàng bạc.)

Tuy nhiên, khi chiến tranh ngày càng khốc liệt trong thời Showa, ngành sợi vàng bạc vốn là ngành phục vụ thời bình buộc phải ngừng sản xuất vào năm 1940. Sau chiến tranh, cùng với quá trình tái thiết Nhật Bản, ngành dệt may phát triển nhanh chóng ở nhiều địa phương. Nhu cầu đối với các loại vải truyền thống của Kyoto như Nishijin-ori và Tango Chirimen tăng cao, kéo theo nhu cầu mạnh mẽ về sợi vàng bạc như một “vật liệu trang trí”. Nhờ đó, ngành sợi vàng bạc được phục hồi. Năm 1951, Hợp tác xã Xe sợi Vàng bạc Kyoto được thành lập. Từ đó đến năm 1955, ngành bước vào thời kỳ hưng thịnh và Joyo ngày càng khẳng định vị thế là “thành phố sợi vàng bạc”.
Sau đó, nhu cầu kimono giảm theo sự thay đổi của thời đại, khiến nhu cầu sợi vàng bạc cũng đi xuống. Số thành viên của hợp tác xã hiện chỉ còn khoảng 1/4 so với thời kỳ cao điểm. Từng có tối đa khoảng 120 doanh nghiệp tham gia, nhưng hiện chỉ còn khoảng 30 doanh nghiệp.
Dù vậy, nhiều hoạt động vẫn đang được triển khai nhằm lưu truyền nghề sợi vàng bạc đã bén rễ tại Joyo cho các thế hệ sau.

Với mong muốn linh hoạt đáp ứng yêu cầu của các khách hàng như nhà thiết kế, hãng thời trang và công ty gia công, Izumi Kogyo áp dụng “hệ thống sản xuất khép kín nội bộ”, có thể thực hiện gần như toàn bộ quy trình chế tạo sợi vàng bạc và sợi ánh kim bằng máy móc của riêng mình. Được thành lập năm 1975, đây là doanh nghiệp có trình độ kỹ thuật cao và từng phát triển nhiều sản phẩm đầu tiên trong ngành.

Tại đây, màng polyester trong suốt được tạo màu, sau đó cắt thành các dải rộng vài milimét để tạo dạng sợi. Từ hai loại sợi trở lên được xe lại với nhau và hoàn thiện tùy theo mục đích sử dụng.
Mỗi năm, công ty phát triển từ 5 đến 10 sản phẩm mới. Sợi vàng bạc do Izumi Kogyo sản xuất được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như kimono, trang phục thể thao, túi xách và rèm cửa. Đặc biệt, sản phẩm chiếm sản lượng lớn nhất tại đây lại là sợi dùng cho sari!

Cả sợi vàng bạc và sợi ánh kim đều được tạo ra bằng cách cắt màng nhựa tổng hợp như polyester hoặc nylon thành những dải dọc thật mảnh. Khác với dây kim loại như sợi thép không gỉ hay lá kim loại như lá nhôm, trước khi xe sợi, chúng có mặt cắt hình chữ nhật chứ không phải hình tròn. (Điều này là do màng được cắt thành dải mảnh.) Màu sắc phần lớn không được tạo bằng cách nhuộm mà bằng lớp phủ nhựa tổng hợp (tạo màu hoặc in). Nhìn từ mặt cắt, cấu trúc gồm màng nền, một lớp màng kim loại mỏng bên trên và lớp phủ nhựa trong suốt bảo vệ ngoài cùng.

Trạng thái trước khi xe với sợi lõi, tức màng chỉ mới được cắt thành dải mảnh, được gọi là “sợi dẹt”. Loại sợi này rất đa dạng và có thể được so sánh, phân loại theo 7 tiêu chí từ ① đến ⑦ dưới đây.

Sợi ánh kim có những kiểu xe nào? Dưới đây là phần giải thích chi tiết.

Act Sakigawa Co., Ltd. là chuyên gia cắt nhỏ hơn nữa những cuộn màng đã qua công đoạn cắt khổ lớn. Thành lập khoảng 35 năm trước, công ty hiện sản xuất loại sợi ánh kim mảnh nhất trong ngành sợi vàng bạc! Họ sử dụng màng có 4 độ dày là 6 micromét, 7 micromét, 12 micromét và 24 micromét; sợi có 5 mức độ mảnh là 0,1 mm, 0,12 mm, 0,15 mm, 0,2 mm và 0,25 mm, tổng cộng 20 chủng loại.
Nhờ chuyên về vật liệu mỏng và sợi mảnh, công ty còn sản xuất sợi vàng bạc cho ngành may mặc như tất da chân ánh kim và nội y, không gây khó chịu khi tiếp xúc với da.

Khi bước vào xưởng, chúng tôi cũng nghe thấy tiếng lớn của các suốt chỉ đang quay. Màng đã cắt khổ lớn tiếp tục được chia nhỏ thành khoảng 350–400 sợi. Những dải màng mảnh như tơ nhện dần được cuộn lại.

Mỗi ngày, khoảng 30.000–40.000 m sợi được quấn vào một suốt và cần khoảng 1,5–2 ngày để hoàn thành một suốt.

Thời điểm máy vận hành đòi hỏi sự tập trung cao nhất. Chỉ cần rời mắt, sợi đôi khi có thể bật khỏi vị trí. Vì vậy, trong suốt thời gian máy chạy, luôn có ít nhất một nghệ nhân túc trực giám sát.

Sau khi tham quan một số nhà máy, điều chúng tôi cảm nhận rõ là ở mỗi công đoạn đều có những chuyên gia với tay nghề xuất sắc. Việc phân công chuyên môn giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và cho phép họ tiếp tục đào sâu kỹ thuật của mình.

Sợi vàng bạc từ lâu đã góp phần tạo nên vẻ đẹp của kimono và hàng dệt. Tuy nhiên, cùng với xu hướng nhu cầu kimono suy giảm, nhu cầu sợi vàng bạc trong lĩnh vực trang phục Nhật Bản cũng giảm theo. Trong bối cảnh đó, người dân đã tìm kiếm hướng đi mới để khôi phục ngành sợi vàng bạc, một ngành công nghiệp địa phương chủ lực của vùng Yamashiro, Kyoto, trong đó có Joyo.
Năm 2005, “Dự án khai thác nguồn lực sợi vàng bạc” được thành lập trong Phòng Thương mại và Công nghiệp Joyo. Với mong muốn lưu truyền tay nghề của các nghệ nhân từng nâng đỡ nghề thủ công truyền thống Kyoto và tạo ra nhu cầu mới, một thương hiệu sợi vàng bạc cao cấp sản xuất tại Nhật Bản đã ra đời nhằm mở ra hướng phát triển mới. Thương hiệu mang tên “Sansaishi”.

Sáng kiến này bắt đầu từ ý tưởng tạo ra những sản phẩm dùng hằng ngày nhưng vẫn dựa trên kỹ thuật truyền thống. Những nghệ nhân am hiểu và yêu mến sợi vàng đã tập hợp để thành lập Hội đồng Kyoyamashiro Sansaishi. Ông Koji Tsuchihashi, Chủ tịch hội đồng, cho biết: “Chúng ta phải suy nghĩ xem từ nay có thể khai thác sợi vàng bạc, ngành công nghiệp địa phương đã phát triển tại Joyo, như thế nào”. Ông cũng chia sẻ: “Thông qua việc mọi người cầm trên tay các sản phẩm Sansaishi, tôi muốn họ biết rằng Joyo có loại sợi vàng tuyệt vời đến vậy”.

Sản phẩm Sansaishi được chia thành 3 dòng chính. Dòng thứ nhất là “sản phẩm tận dụng chính vẻ lấp lánh của sợi vàng bạc”, gồm charm tua rua, phụ kiện thêu, charm thêu và trang sức tua rua.
Dòng thứ hai là “sản phẩm làm từ loại vải xa xỉ chỉ dệt bằng sợi vàng và lụa”, như heo vàng, bao đựng vé số, túi nhỏ, hộp đựng con dấu, túi xách và dây giày. Dòng thứ ba là “sản phẩm chế tác sợi vàng bạc bằng kỹ thuật dây bện kumihimo của Kyoto”, gồm băng đô và phụ kiện cho thú cưng. Tất cả đều nổi bật với màu sắc trang nhã và được xem là những món đồ mang lại hạnh phúc nhờ năng lượng của vàng. Hiện có 38 loại, được bán tại các sự kiện ở cửa hàng bách hóa và nhiều địa điểm khác.
Sansaishi cũng có cửa hàng chính thức để khách hàng mua trực tuyến.